Benjamin Netanyahu staat voor krappe verkiezingen terwijl zijn havikachtige visie de Israëlische politiek hervormt

De langstzittende leider van Israël ligt achter in de peilingen voor de verkiezingen van 27 oktober, maar zijn veiligheidsdoctrine is mainstream geworden in het hele politieke spectrum.

Benjamin Netanyahu, de langstzittende premier van Israël, gaat de verkiezingen van 27 oktober in met flinke tegenwind. Peilingen tonen aan dat hij achterligt, maar het veiligheidsgerichte wereldbeeld dat hij al decennia uitdraagt, vormt nu de mainstream onder Israëlische kiezers.

Netanyahu straalt kracht uit te midden van langdurige conflicten

In een late-night optreden in het pro-Netanyahu-programma The Patriots op Channel 14 beantwoordde de premier vragen over de multi-front oorlogen die uitbraken na de aanval van Hamas op 7 oktober 2023. Benjamin Netanyahu somde Israëlische aanvallen op waarbij belangrijke figuren werden uitgeschakeld, waaronder Hamas-leider Yahya Sinwar en Hezbollah-chef Hassan Nasrallah. Hij benadrukte territoriale winsten diep in Gaza, Libanon en Syrië en beschreef de directe aanvallen op Iran als het doorbreken van een langdurige angstbarrière.

Op de vraag of het vechten voorbij was, antwoordde Netanyahu ernstig dat het nooit echt zou eindigen. Hij stelde dat voortdurende waakzaamheid nodig is in een gevaarlijke regio en dat Israël de afgelopen drie jaar veel sterker is geworden. De directe vraag van presentator Yinon Magal weerspiegelde de nationale stemming: veel Israëliërs vragen zich af of totale overwinning haalbaar is of dat het land permanente conflicten tegemoet gaat.

Kiezers twijfelen aan leiderschap maar omarmen kernbeleid

Netanyahu, die deze maand 77 wordt, blijft persoonlijke en politieke uitdagingen ondervinden. Internationale kritiek is toegenomen over het conflict in Gaza, waarbij volgens gezondheidsautoriteiten in Gaza meer dan 70.000 mensen zijn omgekomen. Binnen Israël geven velen hem de schuld van het niet voorkomen van de aanval op 7 oktober en wijzen ze op lopende rechtszaken wegens omkoping en schending van vertrouwen.

Ondanks deze druk tonen onderzoeken dat ongeveer drie vijfde van de Israëliërs Netanyahu persoonlijk wantrouwt, maar wel het bredere strategische perspectief steunt dat hij uitdraagt. Verzet tegen een Palestijnse staat, een sterke militaire houding tegen Iran en scepsis tegenover regionale vredesakkoorden zijn standaardposities geworden bij de meeste grote partijen.

Likud veranderd in persoonlijk vehikel voor Netanyahu

Onder Netanyahu's lange leiderschap is de Likud-partij verschoven van een brede conservatieve alliantie naar een beweging gericht op persoonlijke loyaliteit aan hem. Critici zeggen dat deze verandering gematigde stemmen heeft gemarginaliseerd en extreemrechtse coalitiepartners zoals minister van Nationale Veiligheid Itamar Ben Gvir en minister van Financiën Bezalel Smotrich heeft versterkt.

Voormalige functionarissen die ooit nauw met Netanyahu samenwerkten, beschrijven hem nu als geïsoleerd en niet bereid afwijkende meningen te accepteren. Auteur Ari Shavit, ooit een respectvolle criticus, noemt hem nu een gevaar voor het land. Zakenmensen en gepensioneerde veiligheidsfunctionarissen delen de zorgen dat Netanyahu persoonlijke overleving boven nationale belangen stelt.

Eisenkot komt op als belangrijkste uitdager met vergelijkbare veiligheidsstandpunten

Gadi Eisenkot, voormalig defensiefunctionaris die meedoet met de partij Yashar, leidt de meeste peilingen met een verwachte 22 zetels tegenover 20 voor Likud. Eisenkot biedt een generatie- en stijlcontrast, maar zijn standpunten over belangrijke veiligheidsvraagstukken sluiten nauw aan bij die van Netanyahu. Hij heeft een Palestijnse staat uitgesloten en steunt een blijvende militaire aanwezigheid in betwiste gebieden.

Historicus en voormalig ambassadeur Michael Oren merkte op dat wie ook wint, het Israëlische beleid waarschijnlijk niet dramatisch zal veranderen. De aanval van 7 oktober, die Netanyahu's regering niet wist te voorkomen, heeft uiteindelijk het wereldbeeld versterkt dat hij al lang bepleit.

Netanyahu's vormende jaren bepaalden blijvende visie

Geboren in 1949 nam Netanyahu revisionistische zionistische ideeën over van zijn vader Benzion, die bewondering had voor Ze'ev Jabotinsky's visie van een "ijzeren muur" van kracht tegen Arabisch verzet. Na zijn militaire dienst bij de elite-eenheid Sayeret Matkal en de dood van zijn oudere broer Yoni tijdens de reddingsoperatie in Entebbe in 1976, stapte Netanyahu de politiek in en klom snel op tot leider van Likud.

Zijn eerste termijn als premier begon in 1996 na het verslaan van Shimon Peres. Vroege economische hervormingen die later werden geprezen omdat ze Israël hielpen transformeren tot een hightech-macht, vonden plaats tijdens zijn tijd als minister van Financiën onder Ariel Sharon. Aanhangers schrijven hem de modernisering van de economie toe; critici zeggen dat zijn latere jaren werden gedomineerd door juridische gevechten en coalitiebeheer.

Wie er ook wint, er zal geen fundamentele verschuiving in ons beleid komen. Het kan zelfs een agressiever beleid worden.

— Michael Oren, voormalig Israëlisch ambassadeur in Washington, Interview voor het artikel

Tijdperk lijkt ten einde te lopen terwijl gezondheids- en politieke vragen toenemen

Netanyahu's gezondheid heeft aandacht getrokken na een prostaatkankerdiagnose die in april werd aangekondigd en de eerdere plaatsing van een hartpacemaker. Internationale bondgenoten, waaronder sommigen in de Verenigde Staten, hebben frustratie geuit over de richting van de oorlog en het wereldwijde imago van Israël. Toch houdt Netanyahu vol dat alleen zijn aanpak langetermijnveiligheid kan garanderen.

Terwijl Israëliërs zich voorbereiden om te stemmen, blijft de centrale paradox duidelijk: Netanyahu kan de macht verliezen, maar het strategische kader dat hij bouwde lijkt stand te houden.

Tags bij dit artikel