Voor kijkers die na 2000 zijn opgegroeid, is het moeilijk voor te stellen dat Christopher Nolans baanbrekende Batman-trilogie het personage op het scherm niet definieerde. Die serie begon met de geprezen Batman Begins en bereikte nieuwe hoogten met The Dark Knight, waardoor de verwachtingen voor superheldenfilms werden bijgesteld. Toch had een volledig decennium eerder een andere golf Batman-films het publiek in zijn greep en liet een blijvende indruk achter op de franchise.
De periode van eind jaren tachtig en de jaren negentig bracht vier live-action releases plus één invloedrijke animatiefilm. Tim Burton begon de cyclus met een gothic visie, Joel Schumacher schakelde over op een lichtere toon en een animatiespin-off leverde stilletjes een van de sterkste bijdragen. Hier is een rangschikking van die bioscoopreleases, van zwakst naar sterkst.
Joel Schumachers vervolg uit 1997 krijgt de laagste plaats op deze lijst. De film barst van de speelgoedgedreven scènes, brede woordspelingen en neonverzadigd production design dat botst met eerdere delen. Warner Bros. had een derde Schumacher-film gepland, maar tegenvallende opbrengsten en kritische afwijzing maakten daar een einde aan. Schumacher bood later publiekelijk zijn excuses aan voor de richting die het project nam.
Niet elke prestatie valt tegen. Uma Thurman levert een zelfverzekerde, campy vertolking van Poison Ivy die nog steeds opvalt. De meeste kijkers vinden de algehele toon echter schokkend na de meer ingetogen Burton-films. De nadruk op merchandise-vriendelijke actie liet veel trouwe fans koud en won geen nieuwe fans.
Batman Returns presteerde minder goed dan zijn voorganger, waardoor studio-executives een lichtere toon zochten. Burton stapte opzij, Michael Keaton weigerde terug te keren en Schumacher nam het roer over. De resulterende film uit 1995 is ongelijkmatig maar verre van onkijkbaar. Val Kilmer biedt een geloofwaardige Batman en een geloofwaardige Bruce Wayne, terwijl Jim Carrey de schijnwerpers pakt met een energieke Riddler die nog steeds standhoudt.
Tommy Lee Jones' Two-Face daarentegen komt over als schril en eendimensionaal. Er bestaat naar verluidt een langere versie, maar zelfs die zou de tegenstrijdige impulsen van het verhaal waarschijnlijk niet oplossen. Op zichzelf functioneert de film als een acceptabele zomerblockbuster met memorabele scènes en sterke bijrollen.
Tim Burtons originele Batman verscheen meer dan twintig jaar na de campy televisieserie uit de jaren zestig. Met Burton vers na Beetlejuice en Michael Keaton tegen type gecast, leverde de film een donkere, gestileerde Gotham die fris aanvoelde. Jack Nicholson kreeg de hoofdrol als de Joker en ontving een substantieel backend-deal dat hem naar verluidt ongeveer negentig miljoen dollar opleverde.
Het production design won een Academy Award en blijft decennia later visueel indrukwekkend. De narratieve diepgang voelt echter dun vergeleken met latere delen. Toch domineerde de film de box office van 1989 en eindigde als de zesde best verdienende release aller tijden bij de release.
Burton keerde terug met vrijwel volledige creatieve vrijheid voor het vervolg uit 1992. Het resultaat is een van de vreemdste blockbusters van een grote studio ooit uitgebracht. Danny DeVito's Penguin en Michelle Pfeiffer's Catwoman domineren de screentime en plaatsen het verhaal rond drie buitenstaanders die op zoek zijn naar verbondenheid in een vijandige Gotham. De kerstsetting en gothic beelden creëren een unieke sfeer.
Het hedendaagse publiek vond de film somber en gewelddadig. In de loop der tijd beschouwen velen het als Burtons sterkste Batman-statement en een van de beste delen van de hele franchise. De visuele ambitie en thematische focus op vervreemding zijn bijzonder goed verouderd.
De hoogst gerangschikte film uit deze periode is helemaal geen live-action release. Batman: Mask of the Phantasm, een animatiefilm uit 1993 gekoppeld aan de geprezen Batman: The Animated Series, onderzoekt de kans van een jonge Bruce Wayne op geluk en een mysterieuze vigilante die criminelen in Gotham vermoordt. Kevin Conroys stemprestatie brengt zeldzame emotionele diepgang in het personage.
De film presteerde matig aan de box office te midden van de gemengde ontvangst van Batman Returns. De reputatie is sinds de videorelease gestaag gegroeid. Critici Roger Ebert en Gene Siskel prezen het verhaal en de artistieke kwaliteit, waarbij Ebert opmerkte dat het meer narratieve substantie bevatte dan de voorgaande live-action films. Siskel spoorde de studio aan om extra films van hetzelfde animatieteam groen licht te geven.