25 jaar na 9/11: De aanslag die de wereldgeopolitiek herdefinieerde

Van de Twin Towers tot de oorlogen in Afghanistan en Irak: het erfgoed van Al-Qaeda en Islamitische Staat blijft de mondiale veiligheid beïnvloeden

De aanslagen van 11 september 2001 markeerden een keerpunt in de hedendaagse geschiedenis. Om 8.48 uur ’s ochtends in New York boorde een passagiersvliegtuig zich in de Noordtoren van het World Trade Center. Vijftien minuten later raakte een tweede toestel de Zuidtoren. Wat eerst als een tragisch ongeluk leek, bleek al snel een terroristische aanslag van wereldformaat die live op televisie werd uitgezonden.

Een kwart eeuw later staan de beelden van de Twin Towers die instortten nog steeds op het netvlies van de collectieve herinnering. De gevolgen van 9/11 reikten echter veel verder dan Manhattan en veranderden de internationale politiek, de veiligheidsstructuren en de verhoudingen tussen het Westen en het Midden-Oosten.

De menselijke tol van de aanslagen

Het officiële dodental kwam uit op 2.977 mensen. Daarvan kwamen 2.753 om het leven in het World Trade Center-complex, terwijl 224 mensen stierven bij de inslag op het Pentagon en in het veld in Pennsylvania.

In Spanje bereikte het nieuws net voor drie uur ’s middags. Terwijl New York een heldere ochtend beleefde, werd de hemel boven Manhattan binnen enkele minuten verduisterd door een enorme wolk van stof en rook.

De aanslagen reiken verder dan New York

De aanslagen beperkten zich niet tot de Twin Towers. Een derde vliegtuig boorde zich in het Pentagon en een vierde toestel stortte neer op een veld bij Shanksville in Pennsylvania nadat passagiers in opstand kwamen tegen de kapers. Vermoedelijk was een ander Amerikaans symbool het uiteindelijke doelwit.

De reactie van George W. Bush en het begin van de wereldwijde oorlog

De toenmalige president George W. Bush zag de aanslagen als een oorlogsverklaring. In zijn memoires Decision Points vergeleek hij ze met Pearl Harbor en besloot hij een nieuw tijdperk in te luiden om de Verenigde Staten te beschermen.

De militaire reactie volgde snel. Op 7 oktober 2001, minder dan een maand na de aanslagen, begonnen de Verenigde Staten met bombardementen op Afghanistan, waar het talibanregime Al-Qaeda en Osama bin Laden beschermde, die als hoofdverantwoordelijke werd aangewezen.

Van Afghanistan tot Irak: twee decennia conflict

De interventie verdreef Al-Qaeda aanvankelijk uit het land, maar maakte geen einde aan het conflict. Twintig jaar oorlog, duizenden slachtoffers en massale verwoesting lieten Afghanistan in een kwetsbare positie achter. In augustus 2021 heroverden de taliban Kabul, waarmee een cyclus werd afgesloten die na 9/11 was begonnen.

Achtien maanden later volgde de tweede grote operatie: de invasie van Irak in 2003 om Saddam Hoessein ten val te brengen. De officiële rechtvaardiging was gebaseerd op vermeend bezit van massavernietigingswapens, die nooit werden gevonden en waarvan de bewijzen later vals bleken.

De menselijke en economische kosten van de oorlogen

Volgens de studie The Costs of War van het Watson Institute van Brown University bedroegen de Amerikaanse interventies in Afghanistan, Irak en Pakistan een geschatte vier biljoen dollar.

Het aantal doden in die drie conflicten wordt geschat op 272.000 tot 329.000 mensen, hoewel de cijfers per bron verschillen en niet alle indirecte gevolgen van jarenlange geweld meenemen.

Van 9/11 tot de opkomst van Islamitische Staat

De invasie van Irak droeg bij aan het ontstaan en de verspreiding van nieuwe jihadistische groepen. Al-Qaeda behield jarenlang operationele capaciteit, maar verloor aan invloed na de dood van Bin Laden in 2011. Tegelijkertijd won Islamitische Staat (ISIS) terrein en groeide het vanaf 2014 uit tot een wereldwijde dreiging.

De strategie van deze groepen omvatte ook de rekrutering en radicalisering van individuen in westerse landen, wat leidde tot de zogeheten lone wolves die met eenvoudige middelen aanslagen pleegden en preventie bemoeilijkten.

Een erfenis die een kwart eeuw later nog voortduurt

Vijfentwintig jaar later is 9/11 veel meer dan de datum van een aanslag. Het markeert het begin van een nieuw geopolitiek tijdperk waarvan de effecten nog steeds in grote delen van de wereld voelbaar zijn.

De Twin Towers maken geen deel meer uit van de skyline van New York, maar hun afwezigheid blijft een van de krachtigste symbolen van de eenentwintigste eeuw. Afghanistan en Irak dragen nog steeds de littekens van die interventies, het jihadistische terrorisme is van gedaante veranderd en de internationale politiek blijft beïnvloed door de beslissingen die in de maanden en jaren na die 11 september werden genomen.

Tags bij dit artikel