Zweten op kabinetsformatie op De Zwaluwenberg, informateur Letschert wil vaart maken
In dit artikel:
Informateur Rianne Letschert heeft de onderhandelaars van D66, VVD en CDA vandaag en morgen naar landgoed De Zwaluwenberg in Hilversum gehaald om intensief te werken aan een formatiedeal, met als hoofddoel overeenstemming over de financiën en eventueel over de vraag of JA21 bij het regeringsblok moet aansluiten. De delegaties blijven overnachten om langere vergaderingen mogelijk te maken; de formatiedeadline van de Tweede Kamer is 30 januari.
Op drie zijtafels is volgens ingewijden al veel voortgang geboekt: financiën, zorg en veiligheid/defensie. De kernonderhandelingen vinden echter aan de hoofdtafel plaats, waar partijleiders de scherpe keuzes moeten maken. D66, VVD en CDA zijn het erover eens dat er substantieel geïnvesteerd moet worden — onder meer om de NAVO-norm voor defensie te halen, het stroomnet te verbeteren, klimaatmaatregelen te bekostigen en de stikstofproblematiek aan te pakken — maar het funderingsvraagstuk blijft: hoe betalen we die investeringen? De VVD wil liever niet lenen, terwijl CDA en zeker D66 opener staan tegenover verruiming van begrotingsregels. Ook over het behoud of afschaffen van de hypotheekrenteaftrek bestaan opvallende meningsverschillen.
Politieke rekenkunde vormt een extra probleem: samen hebben D66, VVD en CDA slechts 66 zetels in de Tweede Kamer, tien te weinig voor een meerderheid; in de Eerste Kamer liggen ze met 22 zetels nog veel verder verwijderd van een meerderheid. Aansluiting van JA21 (onder leiding van Joost Eerdmans) zou de meerderheid in de Tweede Kamer opkrikken naar 75 zetels, maar D66 ziet die stap niet graag vanwege inhoudelijke afstand. D66-leider Rob Jetten benadrukte de vraag “in welke combinatie we het meest voor elkaar krijgen.” VVD-leider Dilan Yesilgöz signaleert juist wel enthousiasme voor JA21: “Ik denk dat het heel mooi zou zijn.” CDA-leider Henri Bontenbal houdt zijn kaarten nog dicht, maar zegt zijn positie op De Zwaluwenberg te willen uitspreken; hij mikt op een akkoord voor 30 januari, al verwacht hij geen volledig uitgewerkt eindproduct direct na de logeersessie.
Als JA21 buiten de deur blijft, blijft een minderheidskabinet een optie, waarbij gezocht zou kunnen worden naar gedoogsteun voor delen van het beleid (zoals financiën, asiel of stikstof). Dat pad is echter onzeker: potentiële ondersteuners willen vaak liever meeregeren dan gedogen, en de Tweede Kamer zal een minderheidsvariant eerst in een formatiedebat moeten goedkeuren. VVD en anderen wijzen daarom op de noodzaak van waarborgen om een minderheidsconstructie levensvatbaar te maken.