Zweedse regering wil daadkracht tonen met plan om kinderen op te sluiten
In dit artikel:
De Zweedse regering werkt aan een wetsvoorstel om de minimumleeftijd voor strafrechtelijke verantwoordelijkheid te verlagen naar veertien jaar (eerst voorgesteld op dertien). De Rijksdag lijkt hiervoor een meerderheid te hebben; eerdere wetgeving die vijftien- tot zeventienjarigen verplicht hun straf in de gevangenis te laten uitzitten, gaat vanaf volgende maand al in. Minister van Justitie Gunnar Strömmer kondigde aan het voorstel naar veertien jaar te wijzigen nadat het plan voor dertienjarigen waarschijnlijk zou worden weggestemd.
Achtergrond is de groeiende rol van criminele bendes die steeds jongere, kwetsbare kinderen ronselen om gewelddadige feiten te plegen. Het aantal geregistreerde verdachten jonger dan vijftien is in tien jaar tijd ongeveer verdubbeld. De regering, sinds 2022 gericht op harder optreden tegen misdaad en in aanloop naar verkiezingen, wil hiermee laten zien hoe ver zij wil gaan.
Onderzoekers, advocaten, ngo's (onder meer UNICEF en Save the Children), de gevangenis- en reclasseringsdienst en de politie waarschuwen echter voor negatieve gevolgen. Zij wijzen op internationaal onderzoek waaruit blijkt dat het insluiten van kinderen niet werkt of zelfs schadelijk kan zijn: in sommige landen werd recidive hoger nadat de strafrechtelijke leeftijd werd verlaagd, en verblijf in gevangenisomgevingen kan traumatiserend zijn. Emeritus hoogleraar Henrik Tham benadrukt dat opsluiting het leven van kinderen op lange termijn bemoeilijkt (strafblad, slechtere kansen op werk en rijbewijs) en dat de maatregel eerder symbolisch lijkt dan effectief.
Tegelijkertijd verandert de infrastructuur: Zweden bouwt weer gevangenissen en zet correctionele instellingen om, met afdelingen speciaal voor jeugdigen waarin ook onderwijs- en sportfaciliteiten komen. Critici betwijfelen of dit wezenlijk verschilt van bestaande gesloten jeugdzorgplaatsen.
Als alternatief pleiten experts en oppositie voor vroegsignalering van risicofactoren op school en door sociale diensten, intensievere gezins- en groepsbegeleiding en het toewijzen van een vaste contactpersoon of mentor voor kwetsbare jongeren. De discussie raakt aan een breder vraagstuk: Zweden, ooit koploper in humane kinderrechten, lijkt een koerswijziging te maken richting een strengere, securitaire aanpak van jeugdcriminaliteit.