Zoutwinning onder de Waddenzee wordt uitgebreid: omgeving vreest 'Groningse toestanden'. Dit speelt er

In dit artikel:

Frisia Zout heeft een voorlopige vergunning gekregen om de zoutwinning onder de Waddenzee uit te breiden, wat in Harlingen, bij Friese overheden en natuurorganisaties tot grote verontwaardiging leidt. Het bedrijf, sinds 2000 onderdeel van het Duitse K+S, wint sinds 2020 zout uit vier putten onder het Wad op dieptes van circa 2.500–3.000 meter. Frisia vroeg voor de deadline van 1 mei 2024 — toen het kabinet besloot geen nieuwe mijnbouwaanvragen meer onder het Unesco-werelderfgoed in behandeling te nemen — om uitbreiding: tot 2052 wil het 45,5 miljard kilo winnen in plaats van de eerder vergunde 32 miljard kilo.

Achtergrond van de bezwaren is eerdere schade door zoutwinning op land in Noordwest-Friesland: onverwachte na-ijleffecten leidden tot bodemdaling. Tegen die geschiedenis worden nu potentiële gevolgen voor woningen, dijken, historische gebouwen en het wadlandschap afgewogen. In het nieuwe winningsplan wordt een grotere maximale daling in de kom genoemd (van 103 naar 167 cm in het diepste punt) en voor de Waddendijk worden geprojecteerde dalingen van enkele centimeters genoemd. Lokale belangenbehartigers, zoals de Stichting Bescherming Historisch Harlingen, maken zich zorgen over ruim vijfhonderd monumenten en vinden dat toezichthoudende meetnetten en voorstellen voor omkering van de bewijslast genegeerd worden.

Provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân gaven een negatief advies en vrezen onherstelbare schade; ook de gemeenten Harlingen, Waadhoeke en Terschelling reageren kritisch. Harlingen vraagt dat Frisia een Omgevingsfonds instelt zodat het bedrijf ook de maatschappelijke lasten meedraagt; Wetterskip wil een maatschappelijke kosten-batenanalyse. De Waddenvereniging waarschuwt dat uitbreiding alleen verliezers oplevert en heeft een brandbrief gestuurd naar het VN Werelderfgoedcomité.

De overheid en enkele experts menen dat de risico’s beperkt zijn: aardbevingen zijn niet te verwachten omdat zoutwinning anders werkt dan gaswinning, en toezichthouders zoals Staatstoezicht op de Mijnen en TNO moeten effecten monitoren. Staatssecretaris Jo-Annes de Bat concludeert dat de veiligheid van omwonenden niet in het geding is en dat mogelijke trillingsschade verwaarloosbaar zou zijn. Kritische partijen wijzen echter op het beperkte gevorderde winningsvolume (3,5 miljard kilo) en op het precedent van onverwachte na-ijleffecten uit het verleden, waardoor onzekerheid blijft bestaan.

Terzijde: hetzelfde tijdsvenster werd benut door NAM voor een wijzigingsaanvraag bij gaswinning; eerder leidde een soortgelijk dossier (Ternaard) ertoe dat de minister later rechten afkocht voor 163 miljoen euro — een precedent dat bij betrokkenen in het achterhoofd speelt.