Zorgen over Meta's platforms groeien hard, 'patroon zichtbaar in rechtszaken'

In dit artikel:

Een rechter in de Amerikaanse staat New Mexico heeft Meta, het moederbedrijf van Facebook en Instagram, veroordeeld tot betaling van ruim een half miljard dollar. Volgens het vonnis veroorzaken de platforms een vorm van ‘openbare overlast’ die de gezondheid, veiligheid en het welzijn van de samenleving bedreigt. De rechter vergeleek de maatschappelijke schade met luchtvervuiling en stelde dat Facebook en Instagram substantieel bijdragen aan de mentale gezondheidscrisis onder jongeren. Een groot deel van het geld gaat naar gezondheidsprogramma’s, training en preventie. Meta is het niet eens met de uitspraak en gaat in beroep.

De zaak past in een groeiende golf van Amerikaanse rechtszaken tegen Meta. In Californië klagen 29 staten het bedrijf aan omdat het Facebook en Instagram bewust verslavend zou hebben ontworpen voor minderjarigen. Volgens universitair hoofddocent Paddy Leerssen ontbreekt in de VS echter een helder wettelijk kader voor online platforms. Slachtoffers en hun advocaten proberen daar via individuele procedures verantwoordelijkheid af te dwingen, terwijl Europa vooral werkt met de Digital Services Act (DSA). Die verplicht grote platforms onder meer op te treden tegen schadelijke inhoud en verslavende algoritmes. De Europese Commissie houdt toezicht, samen met nationale autoriteiten.

Ook in Nederland worden juridische stappen gezet. Belangenorganisatie Bits of Freedom kreeg vorig jaar gelijk in een zaak tegen Meta over de algoritmische tijdlijnen van Facebook en Instagram. De rechter verplichtte het bedrijf om Nederlandse gebruikers ook een niet-algoritmische tijdlijn aan te bieden, zodat zij meer controle houden over wat ze zien. In de procedures tegen techbedrijven keren vooral de bescherming van kinderen en de mogelijke verslavende of manipulatieve werking van algoritmes terug. Leerssen verwacht dat Europese toezichthouders en rechters bij uitblijvende verbeteringen eveneens hoge boetes zullen opleggen.