Zorgen om verruiming mogelijkheden geheime diensten en afbouw toezicht

In dit artikel:

Het kabinet wil de inlichtingen- en veiligheidsdiensten ruimere bevoegdheden geven om sneller evidente tegenstanders van de nationale veiligheid op te sporen. Het voorstel, waarover sinds woensdag een internetconsultatie loopt, vermindert volgens critici vooral het toezicht vooraf. De diensten zouden daardoor sneller gegevens kunnen verzamelen en handelen, terwijl toestemming vaker pas achteraf nodig is. Defensieminister Yesilgöz verdedigt de aanpassingen met het argument dat de diensten efficiënter moeten kunnen werken.

Lotte Houwing van Bits of Freedom en voormalig AIVD’er en toezichthouder Bert Hubert waarschuwen dat de ontwikkeling sinds de wet van 2017 al richting grootschaligere gegevensverzameling en minder controle gaat. Volgens hen kunnen burgers daardoor gemakkelijker op de radar komen, terwijl eerder is vastgesteld dat de datahuishouding van de diensten niet op orde is. Ook de naamswijziging van de wet, waarin nu expliciet de bescherming van de nationale veiligheid wordt genoemd, zou politieke weerstand tegen de voorstellen bemoeilijken.

Het wetsvoorstel maakt het mogelijk informatie op te eisen bij publieke en private organisaties. Het weigeren van zulke verzoeken kan strafbaar worden, ook voor ambtenaren, werknemers en systeembeheerders. Privacydeskundigen vrezen dat burgers dit nauwelijks kunnen voorkomen, omdat sommige gegevens verplicht met de overheid moeten worden gedeeld.

Daarnaast zou de inzet van AI en andere technologie op veel meer terreinen worden toegestaan. Houwing en Hubert vinden juist daarbij stevig voorafgaand toezicht noodzakelijk. AI kan volgens Hubert ondoorzichtige of discriminerende conclusies trekken. Hoewel een verdenking van terrorisme nog nader moet worden onderzocht, geldt die controle niet automatisch voor alle uitkomsten. Hubert verwacht dat de wet er komt, maar hoopt dat de Tweede Kamer de vermindering van toezicht en het bewaren van oude gegevens beperkt.