Zoon afgezette sjah wakkert protesten Iran aan: 'Men klampt zich aan hem vast'
In dit artikel:
"I k zal niet rusten voordat Iran een door het volk gekozen democratische regering heeft." Met die boodschap spant Reza Pahlavi, de 65‑jarige zoon van de in 1979 verdreven sjah, zich vanuit de Verenigde Staten in om de huidige protesten in Iran aan te wakkeren. In videoboodschappen en tijdens demonstraties duikt de oude sjahtijdvlag op en zijn soms leuzen als "lang leve de sjah" te horen, terwijl Pahlavi oproept tot een referendum over een mogelijke terugkeer van de monarchie en pleit voor regimewissel.
Analisten wijzen erop dat Pahlavi’s rol niet overdreven moet worden: de recente protestgolf lijkt vooral aangewakkerd door de perceptie dat het islamitische regime verzwakt is — deels door de twaalfdaagse confrontatie met Israël — en door uitspraken van president Trump dat de VS mogelijk zullen ingrijpen bij dodelijk geweld tegen demonstranten. Toch tonen peilingen van stichting Gamaan (onder tienduizenden Iraniërs, meest recent in november) dat ongeveer een derde van de bevolking vertrouwen in Pahlavi heeft; een even grote groep verzet zich fel tegen hem en de rest is wendbaar afhankelijk van omstandigheden. Regionale verschillen zijn groot: in gebieden met veel minderheden, zoals Koerdistan, is zijn steun beduidend lager.
Pahlavi profiteert van zijn naambekendheid, de versnipperde oppositie en brede onvrede over het regime. Tegelijk roept zijn beweging kritiek op: experts merken dat Pahlavi weinig concreet bewijs levert voor zijn democratische beloften, slecht samenwerkt met andere oppositiegroepen en een harde kern heeft waarvan het gedrag niet altijd democratische principes weerspiegelt. Zijn 2023‑bezoek aan Israël, waar hij met premier Netanyahu sprak, is eveneens omstreden en vergroot de verdeeldheid onder Iraniërs over zijn optreden.
De Amerikaanse president Trump noemde Pahlavi persoonlijk vriendelijk, maar weigerde tot nu toe hem openlijk als oppositieleider te steunen of te ontmoeten; hij zei te willen afwachten voordat hij een kandidaat officieel ondersteunt. Of Pahlavi’s campagne van de Amerikaanse diaspora kan doorzetten naar een breed gedragen beweging binnen Iran blijft onzeker: hij is een belangrijke, maar kille en gefragmenteerde factor in het bredere en chaotische spectrum van Iraanse oppositie.