Zonder zichzelf al te serieus te nemen zag Paulien Cornelisse het levensbelang van nieuwsgierigheid en studie in

In dit artikel:

Paulien Cornelisse wordt in deze terugblik herdacht als schrijver, cabaretier, programmamaker en podcastmaker die het alledaagse met nieuwsgierigheid en mildheid onderzocht. Ze maakte niet zozeer het absurde van de wereld belachelijk, maar wist juist het ongeziene zichtbaar te maken en het vervolgens zonder oordeel terug te geven aan haar publiek.

Cornelisse werd bij een groot publiek bekend met haar taalobservaties, onder meer in haar succesvolle bundel *Taal is zeg maar echt mijn ding*. Ze wees op vaag, hol of onnatuurlijk taalgebruik, maar was niet alleen streng. Woorden en uitdrukkingen die ongemak of paniek verhulden, probeerde ze vooral te begrijpen. In haar tweede taalbundel benadrukte ze dat iedereen voortdurend taalkundige lelijkheden produceert en daar niet bang voor hoeft te zijn.

Die milde houding kwam ook naar voren in de podcast *Echt gebeurd*. Daar vertelden mensen over merkwaardige voorvallen, verkeerde beslissingen en gênante momenten uit hun leven. Door humor, schaamte en zelfspot veranderden die verhalen geleidelijk in iets zachts en herkenbaars: de deelnemers hoefden zich niet langer voor zichzelf te verbergen.

In haar televisieprogramma *Tokidoki* onderzocht Cornelisse Japan aan de hand van woorden en gewoonten die moeilijk naar het Nederlands te vertalen zijn. Haar onbeholpen bewegingen, haperende Japans en soms mislukte grappen vormden een contrast met de formele omgeving, maar verhinderden haar niet om oprecht contact te zoeken. Via Japan probeerde ze niet alleen een andere cultuur, maar ook zichzelf en de Nederlandse cultuur beter te begrijpen. Die omweg was kenmerkend voor haar werk: een cavia kon haar dichter bij de mens brengen, en lesgeven in Engeland bij het wezen van het Nederlands.

Met het boekenweekessay *Hèhè: Over wat we zeggen zonder dat we het doorhebben* liet ze bovendien zien dat achter haar humor een serieuze, onderzoekende intellectueel schuilging. Cornelisse combineerde speelsheid met een sterke behoefte om taal en gedrag nauwkeurig te doorgronden, zonder zichzelf of haar vakgebied zwaar op te vatten. Daarmee week ze af van zowel kritiekloze vrolijkheid als chagrijnig realisme.

De auteur benadrukt dat Cornelisse zelf weinig moest hebben van overdreven necrologieën. Toch blijft volgens de terugblik vooral haar vergevingsgezinde nieuwsgierigheid van waarde. Na haar overlijden moeten anderen verder, volgens haar eigen typering als deelnemers aan een cursus ‘doormodderen voor gevorderden’.