Zonder officiële aanklacht zat Mohamedou Ould Slahi veertien jaar lang in Guantánamo Bay

In dit artikel:

Mohamedou Ould Slahi (55) werd in 2001 in Mauritanië opgepakt en via Jordanië en Afghanistan overgebracht naar Guantánamo Bay. Daar zat hij veertien jaar vast zonder formele aanklacht, concrete verdenking of rechterlijke veroordeling. Zijn familie wist lange tijd niet waar hij was. Brieven, die vaak maandenlang werden gecensureerd, vormden de belangrijkste verbinding met zijn moeder en andere familieleden.

Slahi groeide op in Mauritanië als zoon van een kamelenhoeder. Hij was uitzonderlijk intelligent, memoriseerde de Koran en werd als eerste uit zijn familie universitair opgeleid. Tijdens zijn studie elektrotechniek in Duitsland raakte hij betrokken bij de islamitische gemeenschap en besloot hij, onder invloed van beelden van de Sovjetbezetting, naar Afghanistan te reizen. Daar volgde hij in 1991 training in het kamp Al-Farouq, dat verbonden was aan het netwerk rond Osama bin Laden. Later kreeg hij spijt van zijn keuze en keerde hij terug naar Duitsland, waar hij zijn studie afrondde.

In 1999 verhuisde Slahi naar Canada. Hij leidde tijdens de ramadan gebeden in een moskee die ook was bezocht door Ahmed Ressam, een Algerijnse jihadist die eind dat jaar met explosieven werd gearresteerd vanwege een voorgenomen aanslag op de luchthaven van Los Angeles. Omdat Slahi al bekend was bij Amerikaanse inlichtingendiensten en contacten had gehad met mensen uit de Afghaanse jihad, werd ook hij verdacht. Onderzoek leverde echter geen bewijs op dat hij bij Ressams plannen betrokken was of hem kende.

Toen Slahi in januari 2000 vanuit Canada naar Mauritanië reisde, werd hij in Senegal op Amerikaans verzoek gearresteerd. Na verhoren in Senegal en Mauritanië kwam hij aanvankelijk vrij. In 2001 werd hij opnieuw opgepakt door de Mauritaanse inlichtingendienst, zonder arrestatiebevel of uitleg. Zijn familie werd verteld dat hij in een Mauritaanse gevangenis zat, terwijl hij in werkelijkheid via Jordanië en Afghanistan naar Guantánamo werd gebracht.

De Amerikaanse autoriteiten zagen hem als een belangrijke verdachte vanwege zijn vroegere verblijf in Afghanistan, zijn familiebanden en contacten met personen die later in verband werden gebracht met de aanslagen van 11 september 2001. Eerst probeerden ondervragers te achterhalen wat hij wist over al-Qaeda. Nadat het leger de verhoren overnam, werd hij volgens het artikel onderworpen aan langdurige en zware mishandeling: slaaptekort, pijnlijke fixaties, extreme temperaturen, harde muziek, vernedering en seksuele bedreigingen. Ook werd zijn moeder in het psychologische drukmiddel betrokken.

Onder die omstandigheden ging Slahi uiteindelijk verklaringen afleggen. Hij verzon details en verbanden waarvan hij dacht dat de ondervragers die wilden horen. Zo ontstond een fictief verhaal over een prominente rol binnen al-Qaeda en een mogelijke link met 11 september. Later bleek dat deze bekentenissen door marteling waren afgedwongen en niet betrouwbaar waren. Toch bleef hij ruim twaalf jaar zonder aanklacht vastzitten. In 2013 kreeg hij in de gevangenis bericht dat zijn moeder was overleden; hij reciteerde daarna twaalf uur lang verzen uit de Koran.

Na veertien jaar kwam Slahi vrij, niet omdat een rechtbank hem formeel onschuldig verklaarde, maar omdat de Verenigde Staten niet langer konden rechtvaardigen dat hij gevangen bleef. Hij hield blijvende lichamelijke en psychische schade over aan zijn gevangenschap, waaronder zenuwpijn, blaasproblemen, nachtmerries, paniekaanvallen en ptss. Zijn memoires verschenen als Guantanamo Diary en vormden de basis voor de film The Mauritanian, die hij zelf nauwelijks kan bekijken omdat die te veel herinneringen oproept.

Sinds 2021 woont Slahi in Nederland. Hij kwam er op uitnodiging van theatergezelschap Nite uit Groningen en debatcentrum De Balie en werkt als schrijver en spreker. In gesprekken over gevangenschap, macht, vrijheid en vergeving probeert hij zijn verleden onder ogen te zien zonder zich ertoe te laten reduceren. Hij zegt zijn bewakers en ondervragers te vergeven, omdat haat volgens hem vooral degene die haar meedraagt vernietigt. Met schrijven, theater, gesprekken, nieuwsgierigheid en behandeling voor zijn ptss probeert hij zijn leven opnieuw vorm te geven.