Zomerijsbaan naast Olympisch Stadion: 'De natuur zegt: er is waanzinnig veel energie nu, ga er iets mee doen'
In dit artikel:
Naast het Olympisch Stadion in Amsterdam ligt midden op een zonnige zomerdag een 10 bij 20 meter ijsbaan — maar alleen wanneer de zon schijnt. Kunstenaar Rosalie Apituley realiseerde dit tijdelijke kunstproject om publiek bewust te maken van de nieuwe dynamiek in onze energievoorziening: momenten van overvloed door zon en wind versus perioden van schaarste. De baan draait op de bijna 1400 zonnepanelen op het stadiondak; via een directe kabel en een energiemanagementsysteem gebruiken de ijsmachines alleen overtollige zonne-energie. Overdag vullen twee grote batterijen zich zodat de ijsvloer ook na zonsondergang niet meteen smelt.
Het contrast tussen zwemmende kinderen en schaatsende mensen moet verwarring en nadenken oproepen: Apituley wil het knagende gevoel creëren dat er iets niet klopt aan het ruimhartig inzetten van gratis zonne-energie. Volgens haar berekeningen verbruikt de ijsvloer per uur ongeveer evenveel stroom als een gemiddeld huishouden in drie dagen. Op warme, felle zomerdagen werken de machines op het scherpst van de snede; langs de randen blijft water staan en op zeer hete dagen presteren de zonnepanelen minder goed.
Hoewel het kunstwerk theatrale elementen bevat — strandstoelen, koek-en-zopie, zelfgemaakte ijsjes op zonne-energie en rondleidingen — heeft het ook een serieuze insteek. Apituley, die als artist in residence bij netbeheerder Alliander werkte, wil mensen aanzetten tot ander gedrag: apparaten gebruiken wanneer er veel duurzame stroom is. Ze wijst erop dat het elektriciteitsnet niet langer puur is ingesteld op constante schaarste, maar steeds vaker te maken krijgt met pieken aan aanbod waarvoor slimme inzet en opslag nodig zijn.
Een belangrijke nuance: in Amsterdam is de netknel voor het afzetten van stroom niet precies hetzelfde als in andere delen van Nederland, dus de lokale zonnestroom van het stadion gaat meestal niet verloren. Apituley had het project liever geplaatst bij agrarische zonneparken in Friesland of bij Thialf, waar op zonnige dagen panelen soms moeten worden afgeschakeld omdat het netwerk de stroom niet kan verwerken — maar Amsterdam bood publiek.
Energiebranchevertegenwoordiger Olof van der Gaag wijst erop dat stroomprijzen honderden uren per jaar negatief zijn; dan is het economisch aantrekkelijk om juist veel te verbruiken (bijvoorbeeld laden van auto’s of gebruik van airco). Apituley erkent die praktische kant, maar waarschuwt ook dat airco’s de omgeving opwarmen, een bijeffect waarover men moet nadenken. Ze werkt inmiddels aan een vervolgproject rond de dunkelflaute — periodes met weinig zon én wind — maar benadrukt dat het vieren van overvloed, zoals met de zomerijsbaan, effectiever mensen bij het thema energie betrekt.