Zo verdween bij de kiezers het vertrouwen in de politiek

In dit artikel:

Het vertrouwen van burgers in de politiek is volgens de auteur niet zomaar laag, maar het resultaat van een langere historische verschuiving. Hij schetst hoe politieke partijen in West-Europa zich ontwikkelden van elitaire kaderpartijen en later massapartijen naar brede catch-all partijen, om vervolgens uit te komen bij kartelpartijen: professionele organisatievormen die minder draaien om ideologie en leden, en meer om macht, verkiezingsstrategie en staatssteun. In Nederland ziet hij bijvoorbeeld de fusie waaruit het CDA ontstond als een belangrijk kantelpunt.

Vanaf de jaren zeventig, met ontzuiling, ontkerkelijking en meer zwevende kiezers, zouden partijen zich steeds verder hebben losgemaakt van hun ideologische wortels. Tegelijkertijd werd in de jaren tachtig het neoliberalisme dominant, met bezuinigingen, marktwerking en in Nederland het poldermodel en het Akkoord van Wassenaar. Hoewel sommige politici, zoals Wim Kok, tijdelijk veel vertrouwen kregen doordat zij als pragmatisch en ideologisch minder scherp werden gezien, zou dat vertrouwen later weer zijn weggezakt, onder meer met de opkomst van Ad Melkert en bredere politieke vervreemding.

Volgens de auteur is de huidige crisis verdiept door een nieuwe generatie politieke bewegingen: de zogenoemde 5G-partijen. Die zouden sterk leunen op sociale media, permanente campagnevoering, simpele slogans en anti-establishmentretoriek, maar nauwelijks echte oplossingen bieden. Daarbij spelen thema’s als immigratie, identiteit en afkeer van het establishment een grotere rol dan klassieke ideologische tegenstellingen. Daardoor, stelt hij, raken burgers minder verbonden met traditionele partijen en ontbreekt de basis voor burgerschap en vertrouwen.