Zo gaan de microchips van Nederlandse bedrijven naar Rusland - en het slagveld in Oekraïne
In dit artikel:
Sinds 2022 is naar schatting minstens 190 miljoen euro aan Europese technologie via tussenhandelaars in Hongkong in Rusland beland — onder meer microchips van de Nederlandse producenten NXP Semiconductors (Eindhoven) en Nexperia (Nijmegen). Dat blijkt uit Breaking the blockade, een vandaag verschenen rapport van mensenrechtenadvocaat Samuel Bickett voor de Committee for Freedom in Hongkong, dat Follow the Money inzage gaf in gebruikte Russische importdata.
De chips en andere halfgeleiders zijn cruciaal voor Russische militaire drones en wapensystemen: ze sturen besturing, communicatie, GPS en ontsteking aan. Oekraïne wordt maandelijks met duizenden drones gebombardeerd; steeds vaker slagen grote zwermen erin de luchtverdediging te doorbreken. De Oekraïense militaire inlichtingendienst GUR analyseert onderdelen van neergestorte toestellen en vond NXP-componenten in 128 verschillende Russische systemen — van drones en raketten tot communicatiemodules en een T‑72‑tank — en elf chips van Nexperia. Alleen STMicroelectronics werd nog vaker aangetroffen.
Hoewel de EU en bondgenoten exportverboden en sancties invoerden om levering van strategische elektronica te blokkeren, werkt de keten in de praktijk grotendeels door. Grote Russische webshops en groothandelaren, zoals het Moskouse ZooM/Snabinter, bieden tienduizenden westerse componenten aan tegen lage prijzen. Volgens douanegegevens ontving ZooM tussen maart 2022 en februari 2024 minstens 13.400 zendingen uit Hongkong — vrijwel allemaal met westerse technologie — voor ruim 23 miljoen euro. Veel zendingen kwamen via één distributeur: Xin Quan Electronics in Hongkong, die pas in augustus 2024 door de VS werd gesanctioneerd en kort daarna ophield te bestaan.
Andere voorbeelden tonen hetzelfde patroon: Ace Electronics leverde al chips vanuit Nederland en later het VK naar Russische klanten, maar werd pas in 2025 door het VK en de EU op sanctielijsten geplaatst; Chipgoo Electronics en aanverwante ondernemingen in Hongkong vormden een netwerk dat na sancties deels van naam veranderde, maar vaak ongesanctioneerd bleef opereren. Bickett laat zien dat autoriteiten schijnbaar achterlopen op de slimme, gefragmenteerde handelsstructuren: bedrijven worden opgeheven, hernoemd of vervangen, terwijl eigenaren en netwerken vaak ongemoeid blijven.
Ook de rol van fabrikanten en banken trekt kritiek. Producenten als NXP en Nexperia erkennen dat hun chips via omwegen in Rusland belanden, maar stellen weinig greep te hebben op die ketens. Sanctiespecialisten en Bickett vinden dat autoriteiten zich meer moeten richten op de facilitators — distributiebedrijven en financiële instellingen — en dat zwaardere juridische en financiële maatregelen nodig zijn om producenten en tussenpersonen werkelijk te dwingen controle te houden over eindgebruikers. Interne politieke spanningen binnen de EU en landen die terughoudend zijn met sancties maken een gezamenlijke, krachtige aanpak volgens hen lastiger.
Belangrijke aanvullende punten uit het onderzoek: veel geleverde chips zijn geassembleerd of verpakt in landen buiten Europa (China, Thailand, Maleisië, Taiwan, de Filipijnen), wat tracing bemoeilijkt; de GUR‑database bevat intussen details over onderdelen in 189 verschillende Russische wapens; en ondanks enige Amerikaanse sancties (zoals tegen Xin Quan) bleven Europese maatregelen vaak vertraagd of onvolledig. De conclusie van de onderzoekers is dat de “achterdeur” via Hongkong nog wijd openstaat en dat er meer ambitie en creativiteit van westerse overheden nodig is om te voorkomen dat Europese technologie het slagveld in Oekraïne voedt.