Zo deden we onderzoek naar de (schijn van) belangenverstrengeling bij ECP

In dit artikel:

Digitaliseringsplatform ECP huurt al jaren praktisch al zijn personeel in via LunaVia B.V., een commercieel bedrijf waarvan enkele ECP-directeuren (onder wie directeur Arie van Bellen en sinds 2020 ook Daniël Frijters) mede-eigenaar zijn. Die constructie zorgt voor de vermeende schijn — en volgens experts soms het feit — van belangenverstrengeling: geld van de stichting vloeit naar een BV waarvan bestuurders persoonlijk profiteren.

Wat er precies speelt
- Organisatie en geldstromen: ECP zelf heeft geen werknemers; bijna iedereen wordt via LunaVia ingehuurd. De stichting ontvangt jaarlijks circa €12–13 miljoen, grotendeels uit overheidssubsidies (vooral van het ministerie van Economische Zaken), en sinds 2018 ongeveer €50 miljoen van verschillende ministeries. De afgelopen jaren ging zo’n €5,5 miljoen van ECP naar LunaVia.
- Dubbele rollen: directeuren van ECP treden op als inhuurbemiddelaars via LunaVia én zijn aandeelhouder/bestuurder van die BV. Op papier zouden zogenaamde “Chinese muren” en strikte bevoegdheidsregels belangenverstrengeling voorkomen; in de praktijk blijken functies en locaties sterk door elkaar te lopen (zelfde adres, gedeelde telefoontjes, medewerkers die op LinkedIn voor beide organisaties werken).
- Kritiek van onderzoekers en experts: het evaluatierapport van bureau KWINK (opdracht ministerie, 2023) stelt dat het ministerie weinig zicht heeft op concrete effecten van ECP-activiteiten en beveelt meerjarig evalueren en betere transparantie aan. Governance- en financiële deskundigen wijzen erop dat een directeur die tegelijk aandeelhouder is van de inhurende BV tegengestelde belangen kan hebben: stichting gebaat bij lage inhuurtarieven, BV bij groei en winst.
- Aanbestedingen en schijn van voorkeur: LunaVia zou zonder openbare aanbesteding werk hebben verkregen op basis van een contract uit de jaren negentig; deskundigen noemen dit problematisch omdat aanbestedingsregels bestaan voor eerlijke kansen en integriteit. Een opvallend voorbeeld is de AI-coalitie: het secretariaat van die coalitie zat bij ECP; een aanbesteding van ongeveer €800.000 voor personeel werd door LunaVia “gewonnen” nadat betrokkenen van ECP/AIC4NL in rollen waren gezet die later mogelijk tot belangen leidden. De betrokkenen wijzen erop dat procedures volgens hen juist liepen; feiten en verbanden roepen desondanks vragen op.
- Reacties van ECP en ministeries: ECP-voorzitter Eppo van Nispen tot Sevenaer erkent de “schijn van belangenverstrengeling” maar zegt dat interne scheidingen en toezicht voldoende zijn. Het bestuur benadrukt dat het eindverantwoordelijk is en spreekt van marktconforme tarieven. Ministeries (vooral Economische Zaken) vinden dat inhuurmarktconform en controleerbaar is en wijzen op externe accountantscontroles; ze zeggen geen bevoegdheid te hebben om organisatiestructuur van ECP te wijzigen. Kamerleden en critici vinden die antwoorden onvoldoende en vragen opheldering.

Gevolgen en concrete kwesties
- Onduidelijkheid over resultaten: KWINK en onafhankelijke experts signaleren dat het ministerie wel weet welke activiteiten ECP uitvoert, maar niet goed wat die concreet teweegbrengen. KWINK adviseerde tevens openheid over de inkoopconstructie en vermelding van dubbelrollen in jaarverslagen; ECP deed dit lange tijd niet.
- Financiële vragen: LunaVia publiceert geen duidelijke winst- en verliescijfers; accountantsinformatie is beperkt. Experts schatten op basis van beschikbare jaarrekeningen dat LunaVia gemiddeld enkele tonnen winst per jaar kan hebben gemaakt. ECP-bestuurders spreken liever van een “risico-opslag” in uurtarieven dan van winst.
- Politieke en bestuurlijke urgentie: Tweede Kamerleden van verschillende partijen vragen om onderzoek en heroverweging van de constructie. Er is zorg dat bestaande banden een gesloten cultuur kunnen bevorderen en nieuwe marktpartijen buitenspel zetten.

Wat er verandert of beloofd is
- ECP zegt al jaren te werken aan aanpassingen en kondigde opnieuw aan uiterlijk eind dit jaar met een “voor iedereen heldere” nieuwe werkwijze te komen, maar concrete voorstellen of termijnen ontbreken grotendeels. Kort voor de publicatie wijzigde ECP wel wat webteksten en vermeldde één dubbele functie expliciet.
- KWINK adviseerde het ministerie expliciet in gesprek te gaan met ECP over de wenselijkheid van de inkoopconstructie; dat zou zijn gebeurd, maar de praktijk is niet wezenlijk aangepast.

Kortom: ECP profileert zich als een invloedrijk verbindingsplatform tussen overheid en techsector, met gewaardeerde netwerken en projecten. De langdurige en nauwe inhuurrelatie met LunaVia, waarvan leidinggevenden mede-eigenaar zijn, roept echter al lange tijd vragen op over transparantie, aanbesteding en daadwerkelijke scheiding van belangen. Deskundigen, onderzoekers en Kamerleden vinden dat die zorgen niet alleen een “schijn” maar ook echte risico’s op belangenverstrengeling opleveren; concrete aanpassingen zijn aangekondigd maar vooralsnog vaag en langzaam van aard.