Zijn PVV, JA21, FVD en BBB bondgenoten op thema's die voor SGP en CU belangrijk zijn?

In dit artikel:

De oproep van opiniemaker Duk in november in Gouda — dat bevindelijke christenen buiten hun eigen kringen veel ideologische bondgenoten hebben en strategisch met hen moeten optrekken om „het land te redden” — zette de vraag op scherp of partijen als PVV, JA21, FVD en BBB werkelijk aan dezelfde kant staan als kleine christelijke partijen (SGP, ChristenUnie) op enkele wezenlijke zedelijke en cultuurthema’s. Een korte vergelijking in vier kernonderwerpen laat zien dat er soms overlap is, maar geen algemene eensgezindheid of gedeelde religieuze grondslag.

Beginnend leven
Op vragen rond embryowetgeving en abortus tonen FVD en BBB zich tot nu toe relatief het meest prolife binnen deze groep. Zij stemden vaker tegen verruiming van de Embryowet en tegen het schrappen van de vijfdaagse beraadtermijn bij abortus; FVD en BBB stemden ook tegen het beschikbaar maken van de abortuspil via de huisarts. PVV en JA21 lieten vaker intern verschil zien: sommige PVV-Kamerleden stemden tegen voorstellen, anderen niet, en een deel van JA21 steunde uitbreiding van embryo-onderzoek of het beschikbaar stellen van de abortuspil. In de partijprogramma’s van 2025 positioneren BBB en JA21 abortus nog steeds als een belangrijk recht, met pleidooien voor zorgvuldigheid en discussie over termijngrenzen; PVV zwijgt grotendeels, terwijl FVD in het programma pleit voor een sterke beperking van de termijn (van 24 naar 12 weken) en herstel van de beraadtermijn. Conclusie: er is afstand tot linkse liberalen, maar interne verschillen en uiteindelijke partijprogramma’s illustreren dat deze partijen geen uniforme prolife-coalitie vormen in de trant van christelijke partijen.

Levenseinde
Op euthanasie en de discussie rond „voltooid leven” zijn PVV, JA21, FVD en BBB geen voorvechters van verdere liberalisering; veelal steunen ze de huidige euthanasiewetgeving maar verzetten zij zich tegen uitbreiding naar mensen zonder medisch uitzichtloos lijden. JA21 formuleert expliciet steun voor de huidige praktijk en wil geen verdere uitbreiding. FVD en BBB hebben in het verleden wel eens voor ruimere regels gepleit, maar zijn later genuanceerder of terughoudender geworden in recente programma’s. PVV heeft geen eenduidig recent standpunt geformuleerd. Kortom: op dit terrein is er meer pragmatische terughoudendheid dan doctrinaire eensgezindheid met christelijke partijen, en partijstandpunten zijn in de tijd veranderd.

Vrijheid van onderwijs
Hier ontstaan de scherpste verschillen met christelijke partijen die de vrijheid van bijzonder onderwijs in brede zin willen beschermen. PVV gaat het verst en pleit expliciet tegen de grondwettelijke bescherming voor islamitische scholen en wil een verbod op islamitisch onderwijs. JA21 en BBB willen ook duidelijke grenzen: JA21 staat open voor modernisering van artikel 23 van de Grondwet en benadrukt dat Nederlandse normen in het onderwijs moeten gelden; BBB wil een verbod op nieuwe islamitische scholen wegens problemen als radicalisering, maar stelt formeel pal te staan voor onderwijsvrijheid. FVD kiest expliciet voor behoud van artikel 23 en noemt de islam niet. SGP uit eveneens zorgen over groeiend islamitisch onderwijs, maar zonder concrete ingrepen in artikel 23 voor te stellen. De kernvraag blijft hier: prioriteren deze partijen de onderwijsvrijheid in zijn geheel, of wegen zij anti-islamitische zorgen zwaarder en zijn zij bereid artikel 23 aan te tasten — iets dat christelijke scholen ook kan raken.

Zondagsrust
Op zondagsopenstelling tonen PVV, JA21, FVD en BBB eenzelfde neiging: de keuze over wel of niet open zijn op zondag moet bij ondernemers of gemeenten liggen, niet centraal door de rijksoverheid worden opgelegd. Een motie om te onderzoeken hoe de Winkeltijdenwet te wijzigen zodat ondernemers zelf zondagopenstelling kunnen bepalen, kreeg steun van deze partijen. Dit staat in contrast met de SGP, die openstelling voor lokale gemeenten betreurt en de bescherming van zondagsrust belangrijk vindt voor gemeenten met sterke orthodox-christelijke gemeenschappen.

Algemene indruk en politieke implicaties
Er is tacticale overlap: met name op cultuur- en immigratievraagstukken kunnen PVV, JA21, FVD en BBB aansluiten bij christelijk-conservatieve zorgen over „islamisering” en behoud van identiteit — dat was de insteek van Duk. Op ethische levensvragen en grondrechten echter blijven er significante verschillen in motieven, nuance en beleidskeuzes. Stemgedrag wijkt soms af van partijprogramma’s en standpunten evolueren: FVD en BBB hebben in de tijd van mening veranderd over voltooid leven, JA21 en BBB benadrukken tegelijk zorg en rechten bij abortus, en PVV houdt zich vaak ambigue. Dat maakt politieke samenwerking mogelijk op een aantal culturele dossiers, maar onbetrouwbaar als basis voor een brede, op overtuiging gestoelde verbintenis met SGP en ChristenUnie op thema’s waarin religieuze motieven centraal staan.