Zelfs na de dood is de Duitse bureaucratie berucht, regering belooft omslag
In dit artikel:
Duitsland belooft de regeldruk stevig terug te dringen: vóór de federale verkiezingen van 2029 moet de kostenlast door bureaucratie met 25% zijn geslonken, goed voor zo’n 16 miljard euro per jaar. De aankondiging komt te midden van brede maatschappelijke onvrede over ingewikkelde regels en lange wachttijden die zowel burgers als bedrijven treffen.
Als concreet voorbeeld fungeert het overvolle crematorium in het Oost-Duitse Meissen. Directeur Jörg Schaldach ziet dat administratieve rompslomp de snelheid van zijn werk grotendeels bepaalt. Waar in de jaren ’90 één kort formulier volstond, begeleiden nu stapels papieren iedere overledene; digitaliseringsproblemen bij de burgerlijke stand leiden tot vertragingen, waardoor crematies vaak pas meer dan een week na de uitvaart plaatsvinden en koelruimte flink moet worden uitgebreid. Schaldach verwijt ambtenaren een starre regeldrift en noemt de bureaucratie zelfs een belemmering voor praktische oplossingen.
De regeldwang is geen nieuw debat. In 2006 werd de Normenkontrollrat (NKR) opgericht om regeldruk te monitoren en terug te dringen. Na aanvankelijke successen namen de kosten recent juist weer toe: het federale statistiekbureau schat de jaarlijkse last voor bedrijven op circa 62 miljard euro. Dat schaadt de concurrentiepositie van Duitsland — het afhandelen van een standaard exporttransactie kost volgens de Wereldbank gemiddeld 37 uur, een van de slechtste resultaten in de vergelijking met andere landen. Denktank ZEW waarschuwt dat de hoge administratieve kosten de aantrekkelijkheid van Duitsland als vestigingsplaats ondermijnen.
De NKR meldt wel een daling van 3,2 miljard euro in recente tallies, vooral dankzij vereenvoudigingen in de woningbouwregelgeving (het zogenaamde Bau-Turbo). NKR-voorzitter Lutz Goebel blijft echter voorzichtig: de plannen van de regering zijn ambitieus, maar uitvoering en motivatie verschillen per ministerie. Volgens hem ligt een deel van het probleem dieper — in een cultuur die gelijkheid en juridische nauwkeurigheid tot in detail nastreeft, met soms zwaardere nationale regels dan strikt noodzakelijk is.
Economisch speelt veel op het spel: na twee jaar recessie liet de Duitse economie vorig jaar bijna geen groei zien (0,2%), en het land riskeert marktaandeel aan landen met minder bureaucratische rompslomp. Praktische problemen, zoals die in Meissen, illustreren waarom hervormingen noodzakelijk zijn — al heerst er scepsis over of beleidsbeloftes daadwerkelijk tot blijvende vermindering van bureaucratie zullen leiden.