Zelfs als de Straat van Hormuz morgen weer open is, kan herstel van de aanvoer van olie en gas nog jaren duren
In dit artikel:
In de ondiepe, warme wateren van de Perzische Golf veranderen al wekenlang honderden stilliggende tankers in kweekvaten voor zeedieren: scheepsrompen raken bedekt met zeepokken, algen en kwallen, roosters en leidingen verstoppen en propellers verstenen. Rederijen krijgen daardoor extra onderhouds- en vervangingskosten bovenop de economische schade van het stilvallen van de Straat van Hormuz, die inmiddels ruim honderd dagen deels gesloten is.
De crisis heeft complexe logistieke en technische gevolgen die maanden tot jaren kunnen aanhouden, zelfs als er een politiek akkoord komt om de zeestraat weer open te stellen. President Trump kondigde vorige week aan dat een deal nabij zou zijn, maar besloot de beslissing uit te stellen en stuurde voorwaardelijke eisen naar Teheran. Zelfs bij een akkoord is het risico aanwezig dat Iran het scheepvaartverkeer wil blijven reguleren als onderhandelingspressiemiddel. Bovendien liggen er mogelijk nog mijnen in de zeestraat, wat landen en scheepseigenaren terughoudend maakt; Nederland zal een mijnenjager inzetbaar houden in de Middellandse Zee om, indien nodig, vanaf juni te assisteren bij mijnopruiming.
Herstel van productie en logistiek is niet simpel. Olietankers moeten de regio verlaten, buitenlandse werknemers terugkeren en volle opslagruimtes leeggepompt worden; daarvoor zijn schepen nodig die nu verspreid over de wereld liggen. Veel raffinaderijen en productie-installaties werden beschadigd tijdens de aanvallen, waardoor reparaties maanden tot jaren kunnen duren. Bij olievelden is bovendien het zogenoemde insluiten toegepast: velden bleven stilgelegd en moeten soms door pomp- of waterinjectietechnieken opnieuw op druk gebracht worden. Het Internationaal Energieagentschap (IEA) schat dat circa de helft van de Golfvelden binnen twee weken weer op vooroorlogs niveau kan zitten en rond 80 procent binnen zes weken, maar de resterende circa 20 procent — vooral oudere velden in Irak en Koeweit — vergt veel meer tijd en moeite; consultancybureau Wood Mackenzie spreekt van negen maanden voor Zuid-Irak om 85 procent productie te bereiken.
De gassector kampt met specifieke problemen. Qatar verloor door aanvallen twee LNG-productie-eenheden in Ras Laffan—goed voor ongeveer 9 procent van de capaciteit—en reparatie kan drie tot vijf jaar duren. Omdat vloeibaar aardgas altijd gekoeld en per schip vervoerd moet worden, valt de regio nu praktisch stil voor LNG-export. Dat raakt markten en landen die voorraad willen opbouwen voor de winter. Tekorten aan bijproducten van gaswinning zijn al voelbaar: Qatar leverde voorheen een groot deel van ’s werelds helium, en ook de wereldwijde ureumvoorziening (belangrijk voor kunstmest) droogde voor een groot deel uit, waardoor prijzen sterk opliepen en boeren in delen van Afrika en Zuid-Azië risico lopen op misoogsten.
Opmerkelijk is dat olieprijzen niet exploderen tot de eerder gevreesde niveaus: Brent piekte rond $126, maar bleef ver onder sommige prognoses. Dit wordt verklaard door extra export vanuit landen als de VS, Canada en Venezuela, grotere strategische voorraden (onder meer in China) en de mogelijkheid van Saoedi-Arabië en de VAE om een deel van hun olie via pijpleidingen te exporteren en zo de afhankelijkheid van Hormuz te verkleinen. Toch waarschuwen energiespecialisten dat veel landen tegen de bodem van hun reserves aanlopen en dat verdere prijsstijgingen alleen afgewend worden als de Straat van Hormuz veilig opengaat en de beschadigde infrastructuur wordt hersteld.
Koeweit en Irak blijven extra kwetsbaar omdat zij niet over betrouwbare omzeilingspijpleidingen beschikken; zij proberen kleine volumes over land te exporteren, wat de sectoren daar sterk beschadigt. Al met al wijst de situatie op een langdurig en gefragmenteerd herstelproces, waarbij geopolitieke beslissingen, mijnenruiming, technische reparaties en het heropbouwen van scheeps- en opslaglogistiek parallel moeten plaatsvinden voordat energiestromen volledig herstellen.