Zelforganiserende patronen in het landschap helpen planten omgaan met klimaatverandering

In dit artikel:

Onderzoekers van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) en partnerinstituten hebben ontdekt hoe natuurlijke patronen in kustgraslanden planten kunnen helpen omgaan met toenemende verzilting. Hun studie, geleid door NIOZ-onderzoeker Mingxuan Wu en gepubliceerd in *Science Advances*, richtte zich op een zout grasland bij Yerseke.

In dit landschap groeien planten op begroeide verhogingen, zogenoemde hummocks. Daartussen liggen lagere, grotendeels kale delen. Regenwater voert zout van de verhogingen naar deze laagtes, waar het zich ophoopt. Daardoor blijven de plekken waar planten groeien relatief minder zout, terwijl de kale delen een deel van de zoutstress opvangen.

De vegetatie op de verhogingen produceerde meer biomassa en zaden dan vergelijkbare planten in een aangrenzend grasland zonder deze ruimtelijke patronen. Ook bleef de begroeiing daar twee tot drie weken langer groen en actief. Zelfs wanneer de kale delen werden meegerekend, was de totale activiteit van het grasland met patronen groter.

De onderzoekers combineerden veldmetingen, experimenten, satelliet- en andere afstandswaarnemingen met wiskundige modellen. Daaruit blijkt dat zelforganisatie in ecosystemen niet alleen schaarse hulpbronnen zoals water kan concentreren, maar ook stress kan herverdelen. Het model suggereert bovendien dat zulke graslanden hogere zoutgehalten kunnen verdragen en zich mogelijk sneller herstellen na een plotselinge verzilting.

Volgens de onderzoekers is dit relevant voor natuurbeheer en herstel. Niet alleen de aanwezige soorten, maar ook de natuurlijke ruimtelijke structuur en de processen die deze patronen vormen, zouden behouden of hersteld moeten worden. Nader onderzoek moet uitwijzen hoe breed dit mechanisme toepasbaar is en hoe het praktisch kan worden ingezet tegen klimaatgerelateerde stress.