Zelensky's bondgenoot wordt een rivaal: ontslagen minister van Defensie roept op tot nieuwe verkiezingen. Maakt dat plan kans?

In dit artikel:

Oekraïne heeft na weken weer een minister van Defensie: president Volodymyr Zelensky droeg Jevhen Chmara voor, waarna het parlement diens benoeming woensdag met ruime meerderheid goedkeurde. Daarmee lijkt een terugkeer van de populaire, op 16 juli ontslagen minister Mychajlo Fedorov definitief van de baan. Fedorovs aanhangers demonstreerden de afgelopen weken voor zijn herbenoeming.

In een online gepubliceerde toespraak, die vlak voor de stemming verscheen, stelde Fedorov dat Oekraïne fundamentele vragen moet stellen over de werking van de staat als de oorlog lang duurt. Hij pleitte ervoor verkiezingen niet voor onbepaalde tijd uit te stellen en waarschuwde dat Rusland zo indirect zou kunnen bepalen wanneer Oekraïners opnieuw mogen stemmen. Volgens Fedorov mag de democratie niet door de Russische invasie worden gegijzeld. Met zijn oproep positioneert de voormalige campagneleider van Zelensky zich nadrukkelijk als oppositieleider.

Verkiezingen zijn momenteel wettelijk verboden zolang de staat van oorlog voortduurt. Bovendien zijn ze praktisch en politiek uiterst ingewikkeld. Miljoenen Oekraïners verblijven in bezet gebied, in Rusland of elders in Europa, terwijl tot een miljoen militairen en vrijwilligers aan het front dienen. Op veel plaatsen kan de veiligheid tijdens Russische aanvallen niet worden gegarandeerd. Digitaal stemmen zou logistieke problemen kunnen oplossen, maar roept vragen op over stemgeheim, controleerbaarheid en de toegankelijkheid voor mensen zonder smartphone. Ook kunnen militairen aan het front zich nauwelijks verkiesbaar stellen. Rusland zou bovendien kunnen proberen de verkiezingen te beïnvloeden, te saboteren of achteraf als ongeldig af te schilderen.

Fedorov krijgt voor zijn standpunt vooralsnog weinig politieke steun. Parlementariër Kira Roedik vindt dat het ontslag van Fedorov niets aan de grondwet heeft veranderd en waarschuwt dat verkiezingsoproepen het land kunnen verdelen. Ook Marjana Bezjoela, die eerder voor Fedorovs terugkeer demonstreerde, noemt een actief politiek proces tijdens de oorlog gevaarlijk. Volgens een peiling van het Kyiv Internationaal Sociologie-instituut steunde in juli slechts 15 procent van de bevolking onmiddellijke verkiezingen, hoewel dat aandeel licht is gestegen. Zelensky geniet nog altijd het vertrouwen van 55 procent.

Fedorov blijft wel zeer populair. Meer dan de helft van de ondervraagden steunt de protesten tegen zijn ontslag. In hypothetische verkiezingen zou Zelensky volgens de peiling de eerste ronde winnen, maar in een tweede ronde verliezen van onder anderen opperbevelhebber Valeri Zaloezjny, Fedorov of stafchef Kyrylo Boedanov, doordat tegenstanders van de president zich achter een nieuw gezicht zouden verenigen.

Ondertussen werkt het parlement samen met verkiezingsorganisatie Opora aan regels voor naoorlogse verkiezingen. Volgens Opora is die wetgeving voor ongeveer 65 procent klaar. De organisatie zegt dat Fedorov als minister eerder weinig belangstelling toonde voor overleg over het stemrecht van militairen. Verkiezingen tijdens de oorlog kunnen volgens verkiezingsexpert Olha Ajvazovska nooit volledig democratisch verlopen: uitstel schaadt de democratische controle, maar een stembusgang onder oorlogsomstandigheden kan Oekraïne eveneens grote schade toebrengen.