"Ze geloven dat ziekte is uitgevonden uit geldgewin": complottheorieën verergeren ebola-uitbraak in Congo

In dit artikel:

In Ituri (noordoost-DRC), rond de hoofdstad Bunia, belemmert misinformatie de bestrijding van de huidige ebola‑uitbraak: bewoners geloven vaak dat de ziekte niet bestaat of dat ze is verzonnen door politici en ngo’s om geld te verdienen. Volgens het Congolese Nationaal Instituut voor Volksgezondheid waren er op 14 juni 2026 al 808 bevestigde gevallen en 192 doden. Infectioloog Laurens Liesenborghs (KU Leuven / Instituut voor Tropische Geneeskunde) werkt ter plaatse en waarschuwt dat sociale media de verkeerde ideeën snel verspreiden: "We hebben de sociale media tegen."

Die wantrouwige sfeer heeft concrete gevolgen. Mensen mijden testen en ziekenhuisopname, behandelingscentra worden gezien als enge plekken waar je juist nog zieker zou worden, en hulpverleners — soms in beschermende pakken — wekken argwaan. In de beginfase van uitbraken ontstaan snel opgezetten tenten en een hoge sterfte in zulke centra, wat samenzweringstheorieën voedt. Liesenborghs merkt dat in sommige gevallen hulpverleners zelfs door rouwenden zijn aangevallen.

De lokale context versterkt de kloof: langdurige conflicten en een geschiedenis van koloniale gezondheidszorg die vooral op isolatie en uitbraakbestrijding gericht was, maken gemeenschappen argwanend tegenover autoriteiten en externe teams. Ook de zichtbare aanwezigheid van internationaal personeel en dure voertuigen én het inkomensverschil tussen lokale en buitenlandse hulpverleners dragen bij aan het beeld dat zorgverleners aan een eigen “businessmodel” zouden werken.

Als reactie probeert men de aanpak te veranderen: meer samenwerking met lokale leiders, inzet van genezen patiënten als ervaringsgetuigen en voorlichting ter plaatse om vertrouwen te winnen. Mediawijsheid krijgt aandacht omdat nepnieuws zich voornamelijk via WhatsApp en Facebook verspreidt. WHO‑topman Tedros heeft eveneens zijn bezorgdheid geuit: als de bevolking het niet als prioriteit ziet, wordt beheersing van de uitbraak erg moeilijk.

Kortom: de medische uitdaging van ebola wordt in Ituri evenzeer sociaal‑politiek en communicatief bepaald. Effectieve beheersing vereist niet alleen isolatie en behandeling, maar vooral culturele gevoeligheid, lokale samenwerking en herstel van vertrouwen.