Reformatorische stichting Yona in rapport: AI is niet neutraal; laten we ons er tijdig op bezinnen
In dit artikel:
Een groep christelijke denkers heeft een omvangrijke position paper uitgebracht onder de titel "Bijbels bezinnen op AI". De tekst is in een jaar tijd opgesteld door Johan den Haan, Riné le Comte (onderzoeker/docent CHE) en mediapedagoog Henrieke Hoogendijk. In een bijeenkomst in een lokaal van Driestar Hogeschool bespraken zij de kernpunten: AI raakt aan fundamentele vragen over mens-zijn, ethiek, opvoeding en kerkelijk leven, en vraagt om een bijbelse reflectie die zowel kritisch als praktisch is.
Centrale zorg is dat AI niet neutraal is. Modellen leren van beschikbare digitale bronnen, die veelal een seculiere moraal weerspiegelen; die inkleuring beïnvloedt antwoorden van systemen, zeker wanneer AI als adviseur of therapeut wordt ingezet. De auteurs wijzen erop dat jongeren gesprekken met AI gebruiken voor relationele en emotionele vragen, waardoor ingebedde morele vooronderstellingen betekenis krijgen en sociale interacties veranderen: mensen leren deels in prompts te denken en te communiceren.
Er is ook een theologische alertheid: wie God niet centraal stelt, kan andere 'goden' gaan aanbidden. Wordt AI zo'n afgoderij, dan kan dat volgens de auteurs onze omgang en manier van voelen mechaniseren. Praktisch signaleert het paper verlies van vaardigheden als diep lezen, kritisch redeneren en het vormen van moreel oordeel, doordat AI veel denkwerk overneemt en samenvat. Pedagogisch roept dit vragen op over hoe jonge mensen onderzoekende houdingen en taalvaardigheid blijven ontwikkelen.
Op ethisch vlak stellen de schrijvers dat AI geen echte morele gevoelswereld heeft, ook al simuleert het emoties. Ze noemen voorbeelden uit de industrie (zoals experimenten waarbij een model economische beslissingen moest nemen) om te illustreren dat systemen zonder morele grondslag onethisch kunnen handelen. Tegelijk erkent het paper dat volledige afstand nemen van AI nauwelijks haalbaar is; de aanbeveling is een "positief-kritische" houding: technologie gebruiken als gereedschap, maar telkens inkaderen en afschermen waar nodig.
Praktische aandachtspunten zijn onder meer:
- voorkeur voor offline of gesloten modellen (vermijden van gestolen data en commerciële beïnvloeding), maar met het besef dat gesloten systemen ook bubbels vormen;
- combinatie van technische restricties en opvoedende begeleiding: mensen toerusten om verstandig met AI om te gaan;
- formulering van zes waardenclusters die het gebruik moeten kleuren: waardigheid, verbondenheid, verantwoordelijkheid, hoop, vertrouwen en rentmeesterschap;
- aandacht voor de economische druk: efficiëntie kan menselijke maat en zorgrelaties uithollen; de auteurs pleiten voor barmhartige inefficiëntie in sectoren als zorg en onderwijs.
Het paper kiest bewust voor begrenzende en soms negatieve formuleringen — volgens de auteurs omdat mensen zondig zijn en kaders nodig hebben — en koppelt de reflectie aan de geloofsopvoeding. Yona en het Reformatorisch Dagblad organiseren op 19 mei een avond waarin professionals uit onderwijs, zorg, kerk en bedrijfsleven de vertaalslag naar de praktijk moeten maken. De schrijvers benadrukken dat concrete toepassing een taak is van mensen in die sectoren zelf, met hun handreikingen als uitgangspunt.