Xi Jinping komt sterker naar Washington dan Trump lief is en toch hebben beide presidenten elkaar nodig

In dit artikel:

Donald Trump ontving Xi Jinping persoonlijk aan de vliegtuigtrap op de militaire luchthaven Andrews, een ongebruikelijk eerbetoon dat de Amerikaanse president strategisch goed kan gebruiken. Vier maanden eerder werd Trump bij zijn bezoek aan Peking door Xi’s vicepresident ontvangen. Vandaag spreken de leiders in het Witte Huis over handel, Taiwan, kunstmatige intelligentie en de oorlogen in Iran en Oekraïne.

Trump begint verzwakt aan de top. Zijn populariteit staat laag, de oorlog met Iran heeft de Straat van Hormuz grotendeels afgesloten en brandstof duurder gemaakt, en over zes weken kiezen Amerikanen een nieuw Congres. Ook binnen zijn eigen partij groeit de weerstand tegen zijn China-aanpak. Met een staatsbanket en veel ceremonieel probeert Trump een akkoord zichtbaar als succes te presenteren.

De machtsverhouding verschilt sterk van Xi’s vorige staatsbezoek aan de Verenigde Staten, elf jaar geleden. China heeft nu een handelsoverschot van ongeveer 1.200 miljard dollar. De belangrijkste Chinese troef zijn zeldzame aardmetalen en magneten, die nodig zijn voor onder meer elektrische auto’s, windmolens, chips en gevechtsvliegtuigen. China verwerkt 80 tot 90 procent van deze grondstoffen en kan de uitvoer beperken. Dat leidde eerder al tot problemen bij Amerikaanse industrieën, zoals een tijdelijke stillegging van een Ford-fabriek.

De VS kunnen China raken via de Amerikaanse markt en sancties tegen Chinese banken, maar hebben die middelen tot nu toe grotendeels niet ingezet. Ook Nvidia-chips vormen een potentieel drukmiddel. Hoewel Washington Chinese bedrijven toestemming gaf om geavanceerde chips te kopen, houdt Peking de leveringen grotendeels tegen en stimuleert het eigen technologiebedrijf Huawei. Daardoor blijft China’s AI-ontwikkeling mogelijk wat trager, maar verliest Washington een belangrijk onderhandelingswapen.

Ook Xi heeft echter belang bij een akkoord. De Chinese binnenlandse vraag is zwak, investeringen dalen en de jeugdwerkloosheid is opnieuw hoog. Een nieuwe exportschok kan hij moeilijk gebruiken. Bovendien wil Xi volgend jaar een vierde termijn als partijleider veiligstellen en moet hij zijn gezag behouden terwijl hij de legertop verder zuivert. Chinese aankopen van Amerikaanse landbouwproducten, zoals sojabonen, kunnen Trump bovendien helpen in belangrijke landbouwstaten.

Het belangrijkste twistpunt is het handelsbestand dat beide landen vorig jaar in de Zuid-Koreaanse stad Busan sloten. China versoepelde toen de uitvoer van zeldzame aardmetalen en de VS stelden nieuwe tarieven uit. Het bestand loopt op 10 november af. Peking wil een verlenging tot 2029, terwijl Washington slechts zes maanden wil, zodat het de naleving regelmatig kan controleren. Volgens de VS leverde China tot nu toe maar twee derde van de beloofde grondstoffen.

Taiwan is een tweede gevoelig dossier. China beschouwt het democratisch bestuurde eiland als eigen grondgebied, terwijl de VS Taiwan wapens leveren zonder Chinese goedkeuring. Trump noemde die wapenverkopen eerder een onderhandelingsfiche. Een pakket ter waarde van 14 miljard dollar ligt sinds januari op goedkeuring te wachten. Als handelsgesprekken invloed krijgen op Amerikaanse wapenleveringen, kan de veiligheid van Taiwan afhankelijk worden van onderhandelingen waarbij Taiwan zelf niet aan tafel zit.

Kunstmatige intelligentie is onverwacht een hoofdonderwerp geworden. Amerikaanse en Chinese functionarissen spraken al over een vaste dialoog en mogelijk een noodlijn voor incidenten die de nationale veiligheid bedreigen, zoals een grote cyberaanval. Een brede overeenkomst lijkt onwaarschijnlijk: Washington beschuldigt Chinese bedrijven van het kopiëren van Amerikaanse AI-modellen, terwijl China AI ziet als een middel waarmee buitenlandse krachten de Communistische Partij kunnen ondermijnen. Beide landen willen bovendien zelf de internationale regels bepalen.

Ook Iran en Oekraïne staan op de achtergrond. Trump wil dat China druk uitoefent op Iran, een land waarvan Peking de belangrijkste olieafnemer is. China zal daar vermoedelijk tegenover stellen dat Washington geen Chinese banken moet sanctioneren. Over Oekraïne zal Trump waarschijnlijk om druk op Rusland vragen, maar Xi is Ruslands belangrijkste handelspartner en levert indirect onderdelen voor het Russische leger.

Eerdere toezeggingen bieden weinig zekerheid. Een aangekondigde Boeing-bestelling en Chinese landbouwaankopen werden na de vorige top niet volledig bevestigd, en eerder opgerichte overlegorganen functioneren nauwelijks. Waarschijnlijk volgt nu een verlenging van het handelsbestand, beperkte tariefverlagingen en een nog onduidelijke AI-dialoog. Het wapenpakket voor Taiwan blijft vermoedelijk onbesproken.

Europa zit niet aan tafel, maar kan de gevolgen voelen. Chinese bedrijven die moeilijker toegang krijgen tot de Amerikaanse markt kunnen hun producten naar Europa sturen, waardoor de concurrentiedruk en overcapaciteit, bijvoorbeeld in de staalindustrie, toenemen. Het belangrijkste positieve effect is dat Trump en Xi elkaar geregeld blijven spreken. Dat lost de conflicten niet op, maar kan misverstanden tussen de twee grootste machten beperken en zo de kans op een gevaarlijke escalatie verkleinen.