Wordt het schoolreisje een luxe? Hoe de vrijwillige ouderbijdrage voor steeds meer ongelijkheid zorgt

In dit artikel:

Op basisschool De Sterrenkring in Arnhem tekent zich de sociale scheidslijn van het onderwijs scherp af: kinderen uit welgestelde Boulevardwijk naast leerlingen uit gezinnen die soms zonder ontbijt naar school komen. Directeur Liesbeth van de Beeten noemt de school “ontzettend diverse”, en ziet dat bijna de helft van de leerlingen uit lage-inkomensgezinnen komt. Die verschillen zijn ook zichtbaar in wie wel of geen vrijwillige ouderbijdrage (VOB) kan betalen: meer dan de helft van de ouders kan de gevraagde €25 niet ophoesten; anderen betalen in termijnen of leggen juist extra bij.

Sinds de invoering van de VOB-wet in 2021 mogen scholen ouders om een vrijwillige bijdrage vragen voor schoolreizen en kampen, met als doel kansengelijkheid omdat leerlingen niet mogen worden uitgesloten als ouders niet betalen. Uit een recente overheidsevaluatie blijkt echter dat veel scholen — vooral die met veel arme gezinnen — inkomsten uit de ouderbijdrage zien dalen, waardoor het organiseren van uitjes en excursies lastiger wordt. Het Jeugdeducatiefonds noteert een sterke stijging van aanvragen om uitjes te financieren: in mei dit jaar meer dan 3.300 aanvragen ter waarde van €4,7 miljoen, tegen 2.200 aanvragen voor €2,9 miljoen vorig jaar. Mariëlle Arnoldus van het fonds waarschuwt dat de groeiende vraag de betaalbaarheid van hun steun in gevaar kan brengen.

Voorbeelden uit Arnhem laten zien hoe scholen omgaan met de krappe middelen. Hugo de Grootschool in Arnhem-Oost laat ouders zelf bepalen hoeveel ze bijdragen; dat leverde meer inkomsten op dan een vaste heffing. De school ontvangt ook gemeentelijke steun en biedt leerlingen gratis ontbijt, wekelijkse lunch, twee warme maaltijden per week en naschoolse activiteiten — maatregelen die gezinnen ontlasten en deelname aan schoolactiviteiten bevorderen. Voor een schoolreisje werd dit jaar bezuinigd op de patat uit het programma om het uitje toch mogelijk te maken. Directeur Miranda Henkes benadrukt dat zulke uitstapjes belangrijk zijn voor kinderen die anders nauwelijks de wijk uitkomen.

Tegelijkertijd bestaan er scholen met weinig betalingsproblemen. Op montessorischool De Binnenstad bijvoorbeeld zijn relatief veel dubbele-inkomensgezinnen aanwezig; directeur Menno van Halem stuurt een factuur van €105 en een herinnering, maar volgt verder geen hardnekkige incasso omdat de bijdrage vrijwillig blijft.

Het Jeugdeducatiefonds waarschuwt dat deze verschillen in draagkracht leiden tot “onzichtbare ongelijkheid”: juist kinderen uit kansarme wijken missen ontwikkelingsrijke ervaringen buiten hun buurt. Het fonds roept de landelijke politiek op gerichte investeringen te doen in scholen met veel financieel kwetsbare leerlingen, zodat schoolreisjes niet afhangen van het inkomen van ouders. Schoolleiders als Van de Beeten sluiten zich daarbij aan: zichtbaar worden van ongelijkheid moet koste wat het kost worden voorkomen.