Worden we een oorlog in gerommeld? Kabinet blijft voorlopig nuchter na Trumps 'chantagepoging' rond Iran
In dit artikel:
De Amerikaanse president Donald Trump heeft NAVO- en EU-landen opgeroepen te helpen de Straat van Hormuz te bewaken, maar Europese regeringen, waaronder Nederland, weigeren voorlopig in te stappen zonder helderheid over de militaire doelen van de Verenigde Staten. In Den Haag luidt de inzet: geen onbezonnen missie beginnen, niet betrokken raken bij een oorlog, maar de relatie met de VS niet onnodig beschadigen.
Premier Rob Jetten benadrukte tijdens een bezoek aan bondskanselier Friedrich Merz dat er nog geen formeel verzoek is ontvangen en dat Nederland een eventueel verzoek zal “bekijken”. Buitenlandminister Tom Berendsen (CDA) stelde in Brussel diplomatiek dat hij “niks wil uitsluiten”, maar waarschuwde dat terughoudendheid nodig is omdat Iran met zeemijnen en onderwaterdrones schepen kan raken. Coalitiepartijen D66, VVD en CDA noemen deelname nu te riskant en eisen eerst een concreet plan van de Amerikanen.
Veel Europese ministers delen die scepsis. Zij willen eerst weten wat de precieze oorlogsdoelen van de VS en Israël zijn en spreken over een mogelijke extra rol alleen in een later stadium, wanneer raket- en droneaanvallen zijn gestopt. Spanje, Duitsland, Italië en Griekenland hebben zich al tegen directe betrokkenheid uitgesproken. De EU-buitenlandchef Kaja Kallas vroeg om meer duidelijkheid over de strategische intenties voordat de EU zich uitsprak.
Formeel valt de situatie nog niet onder NAVO-verplichtingen: de artikelen 4 en 5, die gezamenlijk overleg respectievelijk collectieve verdediging regelen, worden vooralsnog niet ingeroepen. Dat maakt politieke overeenstemming binnen het bondgenootschap lastig, en Anna van Zoest van de Atlantische Commissie waarschuwt dat verdeeldheid kansrijk is. Tegelijk ziet zij een kans: Europa zou gebruik kunnen maken van de crisis om meer verantwoordelijkheid te nemen voor zijn eigen veiligheid en gezamenlijke belangen in zeevaart en handelsroutes te beschermen — mogelijk via een 'coalition of the willing' buiten de NAVO om.
Voor Nederland ligt een concreet, afgesproken inzetgebied vast: het fregat Evertsen is al onderweg om Cyprus te helpen verdedigen in het oostelijke Middellandse Zeegebied, en mag volgens het kabinet niet zonder nieuwe opdracht naar de Straat van Hormuz uitvaren. Zolang er geen officieel verzoek is, heeft het kabinet wat politieke speelruimte.
De situatie blijft echter gespannen omdat Trump met harde retoriek druk zet op Europese regeringen en NAVO-cohesie in twijfel trekt als landen niet luisteren. Europa vreest daarnaast de bredere gevolgen van een escalatie, zoals meer terrorisme en vluchtelingenstromen. Als Washington formeel om hulp vraagt, volgt waarschijnlijk een intens politiek debat: volledig weigeren is gevoelig vanwege afhankelijkheid van de VS, maar deelnemen brengt aanzienlijke risico’s met zich mee. Nederland en andere hoofdsteden proberen nu een uiterst dun koord te bewandelen tussen solidariteit met Amerika en het voorkomen van betrokkenheid bij een mogelijk uitbreidend conflict.