Woo-rechter mr. Maarleveld belemmert toegang tot het recht
In dit artikel:
Een rechter van de rechtbank Noord-Holland, mr. J.J. Maarleveld, diende persoonlijk meer dan 4.000 Woo-verzoeken in bij gemeenten door het hele land om te tonen dat de Wet open overheid (Woo) gebreken heeft en misbruikt kan worden. Follow the Money bracht dit aan het licht; Nieuwsuur deed nadere duiding met FTM-journalist Bas van Beek. De rechtbank schorstte de rechter voorlopig van Woo-zaken en liet weten dat zijn handelen gemeenten onterecht heeft belast en de schijn van partijdigheid kan wekken. Ook erkende de rechtbank dat eerdere signalen niet voldoende zijn opgevolgd.
De zaak roept fundamentele vragen op over de positie van rechters: mag een rechter zelf de regels inzetten om een systeem te ontmaskeren, ook als dat anderen schaadt? Critici vinden dat het massale indienen van verzoeken een systeem als het 112-noodnummer overspoelt en daardoor juist het functioneren belemmert. Voorstanders van openbaarheid waarschuwen dat dit soort acties het vertrouwen in onafhankelijke rechtspraak ondermijnt en dat je geen rechters nodig hebt die politici of overheden helpen informatie te verbergen.
Belangrijke context: de Woo staat onder politieke druk (onder meer door CDA-Kamerlid Henri Bontenbal die wilde begrenzen) en tijdens coalitiebesprekingen kwam beperking ter sprake; 76 journalisten vroegen expliciet om dat niet te doen. Er is geen structureel bewijs dat Woo-misbruik door verzoekers wijdverbreid voorkomt; factchecks en journalisten wijzen erop dat de grootste problemen elders zitten.
De auteur benadrukt uit eigen ervaring dat het knelpunt vooral bij ministeries en landelijke bestuursorganen ligt: die overschrijden vaak beslistermijnen, geven traag of geen informatie, en zijn minder betrouwbaar dan gemeenten. Als voorbeeld noemt hij Woo-verzoeken sinds december 2023 aan Buitenlandse Zaken en Algemene Zaken over Israël, F-35-onderdelen en lekken van ambtenaren die al jaren in procedures blijven hangen zonder resultaat. Ministeries blijken bovendien vaak pas na rechterlijke tussenkomst enigszins te bewegen, en zelfs rechtsgangen kunnen maandenlang duren — een rechtbank constateerde pas na vijf maanden dat een ministerie in gebreke was, waarna het definitieve besluit uiteindelijk na acht maanden kwam en met zwartgemaakte pagina’s.
Financiële prikkels: dwangsommen zijn de enige directe stok achter de deur om termijnen af te dwingen, maar die bedragen voor Woo-verzoeken zijn klein in vergelijking met de enorme dwangsommen die de IND in asielzaken moest betalen (36,8 miljoen euro in 2024 en 79 miljoen in 2025). De auteur gebruikt soms dwangsommen om juridische bijstand te bekostigen en werkt samen met advocaat Victor Loonstein om termijnen scherp te bewaken.
Praktijkbeeld: gemeenten blijken relatief vaak sneller en fatsoenlijker te beslissen dan ministerie-instanties; het artikel noemt een Woo-procedure rond een conferentie in Rotterdam (2017) waarbij de gemeente binnen twee maanden documenten openbaar maakte, terwijl ministeries veel langer deden en uiteindelijk veel informatie zwart hielden. Journalisten zeggen doorgaans te streven naar overleg met ambtenaren over precisering en zoekslagen; het merendeel van de verzoeken is inhoudelijk gericht, niet op financiële druk.
Conclusie van de auteur: de echte problemen rond de Woo liggen bij slechte wetgeving, politieke beïnvloeding, onwillige Haagse bestuursorganen en de trage bestuursrechtspraak — en in dit specifieke geval bij een rechter die met zijn massale verzoeken het recht en de toegankelijkheid daarvan schaadt. Die combinatie ondermijnt transparantie en dus aansprakelijkheid in een democratie. Wie zich wil aansluiten bij pogingen om openbaarheid te verdedigen, kan steunen via abonnement of donatie; de volledige lijst van getroffen organisaties is elders gepubliceerd.