Wonderkind-fantasieën en anti-woke heksenjacht: wat kunnen universiteiten leren van Jason Arday?

In dit artikel:

Jason Arday, een 37-jarige Britse academicus die in 2023 door Cambridge werd binnengehaald als de jongste zwarte hoogleraar ooit, is vrijdag dood aangetroffen in zijn woning in Zuid-Londen. Volgens het artikel heeft hij hoogstwaarschijnlijk zelf een einde aan zijn leven gemaakt, nadat hij zijn baan verloor en er onderzoeken waren gestart naar vermoedens van wetenschappelijk plagiaat en verzonnen elementen in zijn biografie. Die onderzoeken begonnen kort voordat zijn autobiografie zou verschijnen.

Zijn dood leidde online tot uiteenlopende reacties: verdriet en verbijstering, beschuldigingen dat de Britse media een racistische klopjacht hadden ontketend, kritiek op Cambridge en leedvermaak over de ondergang van een vermeende bedrieger. De auteur vraagt zich vooral af hoe de situatie zo kon escaleren. Britse media publiceerden vrijwel dagelijks nieuwe onthullingen, terwijl Cambridge Arday volgens critici onvoldoende had doorgelicht voordat de universiteit hem met veel publiciteit benoemde.

Commentatoren stellen dat Cambridge hem mogelijk eerder als diversiteitssymbool dan als volwaardig academicus behandelde. Zijn verhaal — over een moeilijke jeugd, dyslexie, autisme, epilepsie en een hersentumor — paste in het beeld van een uitzonderlijke zwarte man die ondanks grote hindernissen de academische top bereikte. Dat beeld kreeg extra gewicht tegen de achtergrond van de geringe vertegenwoordiging van zwarte wetenschappers: minder dan één procent van de Britse hoogleraren is zwart; Cambridge telde volgens het artikel 75 zwarte medewerkers op ongeveer 6.200 personeelsleden.

De auteur concludeert dat publicitair en politiek wensdenken bij Ardays benoeming de academische beoordeling kan hebben verdrongen. Daardoor werd hij eerst een trofee voor Cambridge en later een doelwit voor zijn ontmaskeraars, onder wie de omstreden ‘rassenrealist’ Nathan Cofnas. Arday raakte zo verstrikt in een bredere ideologische strijd over diversiteit, ras en academische kwaliteit.

Als historische vergelijking verwijst het artikel naar Michael X, een zwarte revolutionair die in de jaren zestig door de Londense culturele elite werd bewonderd en later in Trinidad ten onder ging. Hoewel de zaken sterk verschillen, ziet de auteur een overeenkomst: beide mannen werden publieke helden op wankele basis en vervolgens vermalen door bewondering, verwachting en vijandigheid. Cambridge draagt volgens hem verantwoordelijkheid voor de eerste dynamiek; de tweede weerspiegelt een breder maatschappelijk probleem.