Woede en verwarring om zionisme, maar wat betekent het? Zo werd de positieve term een scheldwoord

In dit artikel:

Zanger Douwe Bob weigerde zondag op te treden tijdens het Amsterdamse Jom Ha Voetbal voor een voetbalclub met Joodse kinderen, omdat er een affiche met het woord 'zionisme' aanwezig was. Dit leidde tot controverse, omdat hij zichzelf positioneert als tegenstander van zionisme, maar benadrukt niets tegen Joden te hebben. Het affiche was van Netzer Nederland, een liberaal-Joodse en zionistische jongerenvereniging. Volgens Douwe Bob waren er politieke boodschappen te zien die afweken van de gemaakte afspraken, waarna hij van het podium stapte.

Liberale rabbijn Joram Rookmaker uitte kritiek op de actie van Douwe Bob en benadrukte dat de jongerenvereniging verantwoordelijkheid en respect leert in een gepolariseerde tijd. Hij verwees naar de oorspronkelijke betekenis van zionisme als het recht van het Joodse volk op zelfbeschikking in een democratische Joodse staat. Historisch gezien werd de term in 1890 gemunt door Nathan Birnbaum en verbonden met het streven naar een Joodse staat, geleid door onder anderen Theodor Herzl, vooral relevant na de Holocaust.

Sinds de jaren negentig, na het mislukken van de Oslo-akkoorden, heeft 'zionisme' een negatieve, politiek geladen betekenis gekregen en wordt het door velen geassocieerd met bezetting en kolonialisme. David Wertheim van het Menasseh ben Israël Instituut wijst op de diverse interpretaties van zionisme en antizionisme en ziet een groei van links antizionisme, mede beïnvloed door bewegingen als Black Lives Matter, die het conflict rondom Israël zien als onderdeel van bredere koloniale structuren.

Opperrabbijn Binyomin Jacobs waarschuwt dat antizionisme vaak een verhulde vorm van antisemitisme is. Hij vindt het handelen van Douwe Bob teleurstellend, maar sluit antisemitisme bij hem niet uit, en spreekt over het gevaar van onwetendheid en meelopen met publieke opinies zonder gedegen kennis.

Deze incident en het debat rondom de term 'zionisme' illustreren hoe diep verdeeld en beladen dit onderwerp in Nederland en daarbuiten is geworden, waarbij oude betekenissen zijn verschoven naar politiek en emotioneel beladen interpretaties.