Witte mannen die roepen dat Sophie Straat 'discrimineert' zijn huilende mannenbaby's

In dit artikel:

Tijdens Lowlands waren politieke boodschappen opvallend aanwezig, onder meer over Palestina, extreemrechts en sociale ongelijkheid. Zangeres Sophie Straat trok daarbij opnieuw aandacht met haar oproep aan witte mannen om ruimte te maken in de moshpit. Eerder had ze op Best Kept Secret gezegd dat zij een stap terug moesten doen; die uitspraak leidde tot kritiek van onder anderen Johan Derksen, Wierd Duk en Bram Moszkowicz, haatberichten en aangiftes wegens discriminatie.

Op Lowlands legde Straat uit dat haar actie niet tegen witte mannen als groep was gericht, maar bedoeld was om mensen die normaal niet vooraan komen te staan ruimte te geven. In de praktijk maakten enkele mannen plaats, waarna tientallen vrouwen naar voren konden bij een FLINTA-only-moshpit. Volgens de auteur liet de verontwaardiging van sommige mannen tegelijk zien hoe ongemakkelijk het is om tijdelijk een bevoorrechte positie af te staan.

De bredere boodschap van Straat is dat formeel gelijke rechten niet automatisch leiden tot gelijke behandeling of eerlijke kansen. Wie bestaande machtsverhoudingen wil corrigeren, moet daar volgens haar rekening mee houden en soms bewust compenseren. De nieuwsbrief van Thomas Bollen trekt dit idee door naar het recht en de economie. Het gelijkheidsbeginsel, zoals vastgelegd in artikel 1 van de Nederlandse Grondwet, verbiedt discriminatie, maar gaat bij de beoordeling van ‘gelijke gevallen’ volgens Bollen vaak voorbij aan verschillen in macht, bezit en uitgangspositie. Daardoor kan gelijke behandeling bestaande ongelijkheid juist in stand houden: schijngelijkheid.

Als voorbeeld noemt Bollen het 14e amendement van de Amerikaanse grondwet. Dat werd in 1868 ingevoerd om de burgerrechten van voormalige tot slaaf gemaakten te beschermen. Een advocaat van Southern Pacific Railroad beriep zich er later op dat ook bedrijven recht hadden op gelijke behandeling. Daarmee konden ondernemingen regelgeving voor arbeidsbescherming en minimumlonen, hogere belastingen en maatregelen voor vrouwen en etnische minderheden aanvechten.

Ook in Nederland ziet Bollen zulke gevolgen. Woningcorporaties verloren in 2006 hun vrijstelling van vennootschapsbelasting, nadat commerciële vastgoedpartijen die vrijstelling als oneerlijk concurrentievoordeel hadden bestempeld. Vervolgens vielen corporaties onder Europese belastingregels die vooral bedoeld zijn om belastingontwijking door multinationals tegen te gaan. Hoewel corporaties zelf nauwelijks belasting kunnen ontwijken, betalen zij daardoor jaarlijks honderden miljoenen euro’s die niet aan sociale woningbouw kunnen worden besteed.

De conclusie is dat het gelijkheidsbeginsel zonder aandacht voor bestaande machts- en economische verschillen geen garantie biedt op rechtvaardigheid. Volgens Bollen kunnen juist machtige bedrijven en bevoorrechte groepen zich achter het principe van ‘gelijke behandeling’ verschuilen. Daarom zijn acties zoals die van Sophie Straat volgens hem nodig om verborgen ongelijkheid zichtbaar te maken.