Witte Huis sluit militair ingrijpen Groenland niet uit, zou 'einde NAVO' betekenen
In dit artikel:
Een paar dagen na wat het artikel noemt een Amerikaanse inval in Venezuela en de arrestatie van president Maduro, herhaalde president Donald Trump openlijk zijn ambitie zich Groenland toe te eigenen. Hij zei dat het eiland “vol” zou zitten met Chinese en Russische schepen en noemde controle over Groenland een zaak van nationale veiligheid; het Witte Huis stelde later dat inzet van het Amerikaanse leger “altijd een optie” blijft als diplomatie faalt. Europese regeringsleiders reageerden juist met de boodschap dat de toekomst van Groenland door Groenlanders en Denemarken zelf moet worden beslist.
Trump heeft al langer interesse in Groenland — ooit suggereerde hij het eiland te willen kopen — en zijn huidige opmerkingen worden gedreven door strategische en commerciële motieven. Strategisch gezien ligt Groenland op cruciale posities tussen Noord-Amerika en Europa, wat het verdedigings- en toezichtspotentieel tegen bijvoorbeeld Rusland vergroot. Commercieel is het smelten van het ijs belangrijk: nieuwe Noordelijke scheepvaartroutes ontstaan en het wordt steeds eenvoudiger grondstoffen te winnen.
De mogelijke gevolgen van Amerikaanse actie tegen een ander NAVO-land zijn groot. Volgens oud-luitenant-kolonel en defensie-expert Patrick Bolder kan Denemarken militair niet concurreren met de VS; ook collectieve hulp van Europese bondgenoten zou weinig veranderen. Deense premier Mette Frederiksen waarschuwde dat zo’n aanval de NAVO-structuren en de veiligheid die Europa sinds 1945 kennen, ondermijnt. Bolder wijst bovendien op een politiek risico: als sommige EU-lidstaten Denemarken wel helpen en andere niet, kan dat de interne samenhang van de EU verder onder druk zetten.
Naast de dreiging van militaire actie heeft de Amerikaanse regering andere instrumenten. Economische druk en handelstarieven behoren tot het arsenaal waarmee Washington landen kan dwingen, en Trump heeft in het verleden ook geld geboden om Groenland aantrekkelijker voor de VS te maken — een voorstel dat toen door zowel Denemarken als Groenland werd afgewezen. In publieke verklaringen geven politieke geadviseurs van Trump aan dat militaire actie niet per se nodig zou zijn; diplomatie en overtuiging zouden volstaan om Denemarken te bewegen het eiland aan de VS over te dragen.
Europa staat volgens deskundigen voor een lastige evenwichtsoefening. Enerzijds heeft het de Amerikaanse defensiecapaciteiten nog nodig; anderzijds willen Europese leiders aangeven dat de rechten van Groenlanders en de Deense soevereiniteit gerespecteerd moeten worden en dat besluiten volgens internationaal recht genomen moeten worden. Anna van Zoest van de Atlantische Commissie noemt dit een koorddans: begrip tonen voor Amerikaanse veiligheidsbelangen, maar tegelijkertijd benadrukken dat Groenland behoort tot zijn inwoners en dat internationale regels moeten gelden.
Defensie-expert Bolder hoopt dat Washington kiest voor een vreedzame koers, bijvoorbeeld door samenwerkingsverbanden of militaire bases te openen die in overleg met Groenland en Denemarken tot stand komen. Zijn zorg blijft echter dat de retoriek en maatregelen van de VS de Europese samenwerking en de stabiliteit in het Noord-Atlantische gebied ernstig kunnen aantasten als de spanningen escaleren.