Winnend essay Europanacht: 'De reparaties aan Europa, een trein vol idealen, moeten we al rijdende doen'
In dit artikel:
Joshua Vissers schrijft in zijn ingezonden essay voor Europanacht dat Europese idealen wél uitkomen, maar vaak met vertraging. Hij gebruikt de trein als centrale metafoor: net zoals een trein die later arriveert, verlopen Europese processen traag en haperend, maar ze komen toch vooruit. Als historisch anker noemt hij de vluchtige anekdote rond het Verdrag van Rome (25 maart 1957): door spoorvertragingen arriveerde het verdrag te laat en lag er bij ondertekening aanvankelijk slechts een lege pagina voorhanden — een beeld voor hoe grootse beloften soms hol lijken.
Vissers schetst de ontwikkeling van de Europese integratie: begonnen als een economisch project om oorlogsneigingen te beteugelen en welvaart te delen, groeide de Gemeenschap uit tot een waardenunie. Na de val van het IJzeren Gordijn en het optimisme van het “einde van de geschiedenis” volgden echter decennia van neoliberale politiek, opkomst van populisme en culturele revanchisme. Democratisering van Europese instellingen verliep stroef en een gedeeld Europees volk — een echte demos — bleef moeilijk vorm te geven. In praktijk keerden beloften geregeld averij: na het Verdrag van Maastricht voltrok zich in Bosnië genocide, en recenter werd het falen om krachtig op te treden bij oorlogen zoals die in Gaza aangehaald.
Toch waarschuwt Vissers tegen cynisme: lege toezeggingen betekenen niet per se kwade opzet; ze kunnen ook open bladen zijn die nog ingevuld moeten worden. Zijn advies is niet te wachten met reparaties, maar die terwijl de trein rijdt uit te voeren: institutionele hervormingen en politieke moed zijn nodig om Europa effectiever te maken.
Concreet ziet hij twee knelpunten. Intern moet de EU haar onderlinge marktkracht en regelgeving beter inzetten als extern geopolitiek instrument; de Europese Commissie is oorspronkelijk niet gebouwd als geopolitieke macht en de Europese Raad wordt verzwakt door leidende figuren met pro-Russische neigingen (een echo van Orbán bij andere leiders). Extern kan een nieuwe fusierichtlijn die begin mei wordt gepresenteerd een gelegenheid zijn om de handelspositie te versterken — niet omdat economie belangrijker is dan principes, maar juist omdat economische instrumenten ingezet moeten worden ter verdediging van die principes. Vissers pleit ervoor de schijnbare scheiding tussen politiek en financiële regulering los te laten; politieke keuzes zitten al lang in economische regels verweven.
Vertrouwen put hij deels uit verschuivingen in leiderschap en uit burgers: opvallend uitgesproken leiders zoals de Spaanse president Sánchez die hypocrisie ten aanzien van Rusland en Israël benoemen, geven hoop. Evenzeer schuilt hoop in ontmoetingen tussen Europese burgers die, soms ondanks de politiek, een gemeenschapsgevoel vormen.
De kernvraag die het essay achterlaat: durft Europa haar kernwaarden opnieuw ondubbelzinnig te beloven, en durven burgers erop te blijven geloven? Volgens Vissers is de trein met idealen misschien vertraagd, maar hij kan — mits onderhoud en moed onderweg — verder rijden.