Willem (29) uit Haren zorgt dat Nederlandse games honderden jaren speelbaar blijven
In dit artikel:
Willem Hilhorst (29), archivaris bij Beeld en Geluid in Hilversum, jaagt erop dat belangrijke Nederlandse videogames niet verloren gaan maar nog eeuwenlang speelbaar blijven. Het instituut, bekend als nationaal archief voor tv, radio en film, breidde enkele jaren geleden zijn collectie uit met games en volgt daartoe de zogenaamde “canon der videogames” — een lijst van zo’n zeventig invloedrijke Nederlandse titels samengesteld door journalisten, makers en uitgevers. Van die lijst is ongeveer de helft inmiddels binnen, grotendeels via schenkingen van de oorspronkelijke ontwikkelaars.
Het werk van Hilhorst bestaat uit het opsporen van vaak vergeten makers en het verkrijgen van hun toestemming om hun werk op te nemen. Dat is noodzakelijk omdat, anders dan bij veel oudere boeken of films, het auteursrecht voor games grotendeels nog bij levende makers of bedrijven ligt; Nederlandse games bestaan pas sinds ongeveer 1980 (Nijmeegs Avontuur). Daardoor kan Beeld en Geluid geen titels zonder expliciete toestemming bewaren, wat het proces traag en arbeidsintensief maakt.
De collectie bevat zowel grote producties als kleinschalige, bijzondere items — van educatieve Friese games tot promoties zoals een cd-rom-cadeau in een pot pindakaas van 2003. Toch zijn er gaten: de grootste studio van Nederland, Guerrilla Games (Horizon-series, meer dan 38 miljoen verkocht), ontbreekt omdat de rechten bij Sony liggen en samenwerking lastiger is. Ook verdwenen veel Flash-spelletjes toen die technologie onbruikbaar werd en zijn telefoonspelletjes uit 2001–2007 moeilijk terug te vinden.
Technische conservering vormt een tweede uitdaging. Games draaien op uiteenlopende, vaak verouderde hardware; simpel bewaren volstaat niet omdat apparaten kapotgaan en software afhankelijk is van systemen en online-servers. Beeld en Geluid gebruikt daarom emulators — speciale software die oude spelcomputers nabootst — om titels op moderne machines speelbaar te houden. Voor de nieuwste consoles (bijv. PlayStation 5, Xbox) bestaan zulke emulators nog niet, en bedrijven als Nintendo verzetten zich soms uit angst voor illegale distributie. Bij online multiplayergames blijft het probleem dat het herstellen van servers wel de software bewaart, maar niet altijd de oorspronkelijke sociale ervaring.
Hilhorst noemt het pionierswerk: Nederland heeft gamemusea en enkele initiatieven, maar structurele archivering van games is zeldzaam in Europa. Zijn missie combineert speurwerk naar rechtenhouders, technische ontwikkelingen in emulatie en creatief behoud — met als doel videogames als deel van het culturele erfgoed toegankelijk en speelbaar te houden voor toekomstige generaties.