Wilders duldt niemand naast zich die hem controleert en corrigeert

In dit artikel:

Geert Wilders staat in de Nederlandse politiek bekend als een uitgesproken eenling: vanaf zijn afscheiding van de VVD in 2004 bouwde hij de PVV op als een partij waarin hij de enige formele spil is en waarin weinig ruimte is voor interne tegenspraak. Zijn profiel is gevormd door harde, vaak onparlementaire taal rondom asiel en migratie, provocaties richting tegenstanders en het voeren van een campagne die aansluit bij maatschappelijke onvrede over overheidsbeleid. Door de bedreigingen die hij kreeg, leeft hij al jaren met persoonlijke beveiliging.

Politiek speelde Wilders meerdere keren een sleutelrol: hij verleende gedoogsteun aan het eerste kabinet-Rutte maar trok die steun terug bij extra bezuinigingen in 2012; na de verkiezingen van 2023 trad de PVV zelfs toe tot een coalitie, maar die viel uiteen toen coalitiepartners niet aan extra eisen op het thema migratie wilden voldoen. Bij de meest recente verkiezingen verloor de PVV elf zetels, maar Wilders bleef fel en weigerde samenwerking met het minderheidskabinet te verkennen.

Die volharding en het autoritaire bestuursmodel hebben nu intern geleid tot een crisis: bijna een kwart van de Tweede Kamerfractie stapte uit onvrede, omdat zij Wilders te dominant vinden, meer bereidheid tot samenwerken verlangen, en willen dat de partij onderzoekt waarom kiezers zijn afgehaakt en zich ontwikkelt tot een ledenpartij. Die voorstellen vonden geen gehoor; Wilders weigerde compromissen en hield zijn koers.

Observatoren en voormalige collega’s schetsen een ambivalente figuur: weinig empathie in persoonlijke relaties, maar tegelijkertijd een scherp politiek instinct en een talent om maatschappelijke onvrede te mobiliseren. De recente afscheiding raakt de kern van de PVV en stelt de vraag of een partij die zo sterk rond één persoon is georganiseerd zichzelf kan hervormen of relevant kan blijven zonder intern draagvlak.