Wilde zwijnen en Afrikaanse varkenspest, hoe zit dat?
In dit artikel:
Eind november 2025 is er een gezamenlijk stappenplan klaargemaakt om Afrikaanse varkenspest (AVP) bij wilde zwijnen te voorkomen en, mocht het toch uitbreken, snel te bestrijden. Provincie Gelderland werkte mee aan het plan, omdat op de Veluwe duizenden wilde zwijnen leven en er ook dieren in het Rijk van Nijmegen rondzwerven. AVP, veroorzaakt door een ander virus dan de klassieke varkenspest, is dodelijk voor zwijnen (ongeveer 80% sterfte) en er is geen vaccin; voor mensen vormt het geen direct risico.
Belangrijke risico’s zijn de sterke toename van de populatie na ‘mastjaren’ (veel eikels en beukennootjes) en veranderend gedrag door predatie, onder meer door wolven, waardoor rottes (familiegroepen) groter en moeilijker te tellen zijn. Een praktische introductieweg voor het virus is ook menselijk handelen: besmet vleesresten kunnen het virus bevatten en zwijnen die dit opeten kunnen geïnfecteerd raken.
Het plan is een samenwerking van het ministerie van LNV, de provincies waar zwijnen voorkomen (Gelderland, Limburg, Noord-Brabant, Overijssel), natuurorganisaties en de varkenshouderij. De rolverdeling: het Rijk voert de bestrijding bij een uitbraak, provincies zijn verantwoordelijk voor preventie en het bewaken van een gezonde wilde zwijnenpopulatie. De kernmaatregel heet compartimentering: het leefgebied wordt opgedeeld in deelgebieden (op de Veluwe veertien). Bij een uitbraak worden besmette compartimenten afgesloten met rasters zodat de ziekte daar kan uitrazen, terwijl in aangrenzende compartimenten preventief wordt afgeschoten om verspreiding te blokkeren. Pas nadat een gebied minimaal een jaar AVP‑vrij is, mogen de compartimenten weer open en kan de populatie zich herstellen vanuit niet-besmette delen. Provincies besluiten over afschot op basis van faunabeheerplannen, zowel bij ziekte als bij schadebestrijding.
Erik Koffeman van de Faunabeheereenheid Gelderland benadrukt dat het plan er ligt om voorbereid te zijn — maar geeft ook aan dat het de bedoeling is dat het nooit ingehaald hoeft te worden.