Wilde planten in stinzentuin Martenastate
In dit artikel:
FLORON, dat sinds 2021 online plantencursussen aanbiedt en via regionale districten praktijkbegeleiding biedt, gebruikte in Friesland een praktisch project om cursisten veldervaring te geven. Van februari tot eind augustus 2025 inventariseerde een werkgroep van twaalf waarnemers zes keer de wilde flora op landgoed Martenastate bij Cornjum (ongeveer 4 km noordelijk van Leeuwarden). Martenastate werd in 2017 door FLORON als landelijke stinzenbos‑hotspot aangeduid en beslaat inmiddels ruim acht hectare na uitbreidingen in 2018 en de aankoop van het aangrenzende Martena Zathe in 2020. Het oorspronkelijke terrein bevat een negentiende‑eeuws landschapspark met een rijke stinzenflora (de klassieke bol‑ en lentebloeiers bij Friese buitenplaatsen), die al eerder deels in kaart was gebracht.
Bij het veldwerk bleek dat de scheidslijn tussen ‘wild’ en ‘ingevoerd’ vaak vaag is. De beheerstichting had het nieuw verworven deel als natuurinclusief landschapspark ingericht: bloemrijke weide, natuurlijke vijver, kalkhelling en veel ingezaaide of aangeplante soorten (onder meer mengsels van de Cruydt‑Hoeck). Die aanplanting is per deelgebied gedocumenteerd, wat de interpretatie van waarnemingen beïnvloedde. De werkgroep noteerde zelf 320 soorten op het strikte Martena‑terrein; aangevuld met NDFF‑gegevens vanaf 2000 kwamen ze tot 374 soorten op het terrein en 461 soorten in het gehele kilometerhok. Buiten het landgoed liggen andere milieus (stedelijk, agrarisch op klei) die die hogere soortentelling verklaren. Voor het hele hok leverde het project 78 eerstevondsten op, waarvan 27 aantoonbaar wild; de rest betrof vooral ingezaaide of aangeplante taxa.
Een opvallende vondst was Vreemde ereprijs, een weinig spectaculaire plant maar met een lange lokale geschiedenis: al vermeld op het kerkhof naast Martenastate in de Florafauna‑atlas van Fryslân (1977) en mogelijk een van de oudste groeiplaatsen van deze negentiende‑eeuwse nieuwkomer. Het project maakte cursisten ook bewust van waarnemerseffecten: aangrenzende hokjes werden veel minder bezocht, waardoor gegevens scheef kunnen vallen. Al met al bood de inventarisatie een waardevolle, praktijkgerichte leerschool voor de FLORON‑cursisten. Tekst: Gertie Papenburg (FLORON Friesland); foto: Betty Kooistra‑Woudsma.