Wie weet verbruiken we na 'Hormuz' weer een derde minder fossiele energie
In dit artikel:
Terwijl de wereld zich deze week concentreert op de geopolitieke onrust rond de Straat van Hormuz, waarschuwt het artikel dat een veel groter gevaar onopgemerkt blijft: een vertraging van de Atlantic Meridian Overturning Circulation (Amoc). Deze grote zeestroming, die koud water van de Zuidpool langs de Atlantische Oceaan transporteert, is cruciaal voor het klimaat van Europa en daarbuiten. Door opwarming en veranderingen in het zoutgehalte van het zeewater — direct gevolg van door mensen uitgestoten broeikasgassen — loopt de Amoc risico te vertragen. Recente studies brengen die kans nu op ongeveer vijftig procent, waar eerder een waarschijnlijkheid van vijftien procent werd genoemd.
De mogelijke gevolgen zijn ernstig en uiteenlopend: een aanzienlijk koelere West- en Noord-Europa, sterke lokale zeespiegelstijging langs de Amerikaanse oostkust en hevige droogte in delen van Afrika. Deze bevindingen voegen zich bij andere alarmerende signalen: gletsjers smelten sneller dan verwacht, Europa warmt sterker op, en het westen van de Verenigde Staten kent dit jaar opnieuw extreme droogte en hitte. Elk van deze ontwikkelingen zou in een rationele wereld aanleiding moeten zijn tot ingrijpende maatregelen.
Politieke eensgezindheid is daarbij cruciaal maar fragiel. Het artikel wijst erop dat beleidsinstrumenten wérken: in Europa heeft het beprijzen van CO2-uitstoot veel van de reducties mogelijk gemaakt — schattingen wijzen op een belangrijke bijdrage van die prijsmaatregelen aan de uitstootdaling sinds 2005. Toch kampt het beleid met terugslag; conservatieve en extreemrechtse partijen in Brussel hebben duurzaamheidsplannen uitgekleed, van de European Green Deal tot regels voor bedrijfsverantwoordelijkheid. In de Verenigde Staten is klimaatbeleid eveneens gepolitiseerd geworden. Zonder brede politieke steun stokt implementatie, zo betoogt de auteur.
De schrijver trekt een pijnlijke conclusie: echte ontgroei van fossiele energie en consumptie lijkt in de praktijk doorgaans te komen na crises — financiële crisis 2007–08, coronapandemie 2020, energiecrisis 2022 en nu mogelijk de Hormuz-crisis. Als bewijs noemt hij dat het kabinet deze week het Landelijk Crisisplan Olie activeert om energiebesparingen te onderzoeken — iets dat niet permanent wordt gehouden omdat er formeel geen crisis werd gezien totdat brandstofschaarste zichtbaar werd. Historisch daalden energiegebruik en consumptie tijdelijk sterk na zulke schokken; met huidige technologie en beleidsopties bestaat nu wél de mogelijkheid om structureler te veranderen.
Kortom: wetenschappelijke signalen wijzen op een verhoogd risico van een kantelpunt in de Atlantische circulatie met verstrekkende klimaat- en maatschappelijke gevolgen. Effectieve maatregelen bestaan — prijsstelling en grootschalige investeringen in groene energie hebben bewezen effect — maar politiek draagvlak en langdurige beleidskeuzes ontbreken vaak totdat onverwachte crisissen ze afdwingen.