Wie was de onderbelichte arts en feministe Aletta Jacobs nou eigenlijk? 'Haar levensverhaal is nu ook van belang'
In dit artikel:
Theatervoorstelling Aletta de Musical brengt het leven van de eerste Nederlandse vrouwelijke arts Aletta Jacobs terug in de schijnwerpers. Het stuk is geschreven door Nathan Vecht en geregisseerd door Daria Bukvić (beide verbonden aan Theater Oostpool). Het team werktte in het Oostpoolcomplex in Arnhem aan de eerste doorloop, een maand voordat de voorstelling in DeLaMar in première gaat; speeldata zijn onder meer 21/3 en 29/4–10/5 in DeLaMar en 17/4–18/4 in Schouwburg Amstelveen.
Vecht en Bukvić besloten een musical te maken omdat Jacobs’ rijke, soms verrassende levensloop volgens hen nauwelijks leeft in het collectieve geheugen. Beide makers haalden inspiratie uit moderne musicalhits (Hamilton, The Book of Mormon) en wilden een eigentijdse, toegankelijke vertelling maken. In plaats van een sombere hagiografie kozen ze bewust voor comedy: volgens Vecht is humor de beste manier om de vreemde, vaak lachwekkende argumenten die ongelijkheid legitimeren, bloot te leggen. De voorstelling toont een Aletta die scherpzinnig, geestig en niet per se mannenhatend is; veel van haar strijd en steun lagen juist in samenwerking met mannen, zoals haar vader, liberale politici en haar echtgenoot Carel.
Scènes in de musical illustreren zowel Jacobs’ medische praktijk als haar activisme: in de Jordaan biedt zij gratis zorg aan sekswerkers en geeft voorlichting over pessaria; in een satirische anatomieles klungelen drie mannelijke collega-artsen met een levensgrote afbeelding van het vrouwelijke lichaam en weten niet waar de clitoris zit. Er is ook een parodie op het clichématige Jordaanrepertoire om sociale contrasten en hypocrisie aan te tonen.
Bukvić en Vecht verbinden Jacobs’ historische verhaal aan hedendaagse kwesties: de productie verwijst expliciet naar actuele feministische acties en de toenemende druk op vrouwenrechten wereldwijd. Tegelijkertijd geven de makers nuance: Jacobs wordt niet opgehemeld als feilbare heldin — haar “blinde vlek” rond koloniale denkbeelden wordt expliciet benoemd in de voorstelling.
Een opvallend vormgevend element is de begeleidingsband, bestaande uit vijf vrouwen die op het podium staan en geleidelijk zichtbaarder worden. Bukvić noemt dat een bewuste combinatie van inhoud en vorm — en voegt er kleurrijk aan toe dat het “fucking sexy” is om vijf coole vrouwen een grote historische figuur te zien aandrijven. De band fungeert dramaturgisch als Aletta’s bondgenoot en hartslag.
Vecht’s achtergrond (onder meer tv-scenarist van Het jaar van Fortuyn) en eerdere samenwerking met Bukvić (Onze straat) spelen mee in de benadering: energiek, narratief en muzikaal toegankelijk. Aletta de Musical wil zowel de historische betekenis van Jacobs herstellen als een eigentijdse spiegel voor publiek en politiek zijn — met hart, humor en kritisch oog.