Wie of wat is de ware Nederlander? Die vraag kent geen eenduidig antwoord

In dit artikel:

Mijn overgrootvader zong volgens overlevering hard het Wilhelmus terwijl hij per trein naar een concentratiekamp werd afgevoerd, als verzet tegen de poging hem te reduceren tot “slechts” Joodsheid en om zijn Nederlanderschap te onderstrepen. Zijn familiegeschiedenis illustreert die binding: afstammelingen van naar Nederland gevluchte Sefardische Joden uit de zestiende eeuw, een voorvader uit Fez die als diplomaat de betrekkingen tussen de Republiek en Marokko versterkte en een familielid dat als eerste Jood hoogleraar semitische talen werd aan de Universiteit van Amsterdam. Dat alles toont aan dat de aanwezigheid van Joden in Nederland lang en verweven is met de nationale geschiedenis.

Tegelijk ziet de auteur hoe het debat over “de ware Nederlander” telkens weer opvlamt. Recente affaires — persoonlijke verhalen van Ruud Gullit en Fidan Ekiz, de omvolkingsretoriek van FvD en uitspraken van politici als Gidi Markuszower — hernieuwen discussies die zelden tot een duurzaam antwoord leiden. Ook het toenemende, vaak symbolische misbruik van de vlag (zoals ondersteboven gehangen exemplaren in boerengebieden) speelt daarin een rol. Extreemrechtse groepen en hooligan-achtige pelotonnetjes in steden als Den Haag houden aanhoudend vast aan een benadering van “Nederlanderschap” die historisch onzorgvuldig en exclusief is.

De kernstelling van de tekst is dat Nederlanderschap niet vaststaat bij afkomst, huidskleur of religie maar leeft in gedeelde waarden en in het besef dat niemand het recht heeft anderen daarvan uit te sluiten. Wie anderen op basis van herkomst buitensluit, ontneemt zichzelf legitimatie om te bepalen wie erbij hoort. Zoals de schrijver teruggrijpt op het gezang van zijn overgrootvader, pleit hij ervoor dat erkennen dat niemand het alleenrecht heeft op “Nederlander zijn” een beter begrip van het land oplevert dan hardnekkig exclusief denken.