Wie mag er Gaza uit? En vier andere vragen over de opening van de grens
In dit artikel:
De grensovergang bij Rafah, de enige route naar de buitenwereld voor Gaza buiten de Israëlische checkpoints, is deze week na vertragingen weer deels geopend, maar veel blijft onzeker. Israël voerde vooraf controles uit en plaatste een nieuw controlepunt, waardoor mensen die toestemming hadden om voor medische zorg te reizen alsnog uren moesten wachten; ook aan de Egyptische kant heerste onduidelijkheid.
Wat precies mag bewegen is nog niet helder, maar volgens Israël wordt Rafah naar verwachting zes uur per dag geopend. De Israëlische toelating zou neerkomen op 150 personen die Gaza mogen verlaten: 50 patiënten die elk twee familieleden mogen meenemen (50 patiënten + 100 begeleiders). Daarnaast zouden dagelijks zo’n 50 mensen terug Gaza in kunnen, bijvoorbeeld personen die hun familie al lange tijd niet hebben gezien. Hulporganisaties noemen die aantallen te beperkt: er staan duizenden mensen op lijsten voor zorg of doorreis, het Palestijnse ministerie van Gezondheid spreekt van circa 20.000 mensen die op korte termijn medische behandeling buiten Gaza nodig hebben.
De coördinatie van medische evacuaties verloopt via de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO): een arts moet aangeven dat benodigde zorg in Gaza niet beschikbaar is, er wordt een verzoek ingediend en vervolgens gezocht naar een ontvangstland. Een EU-delegatie stelt namens de Palestijnen lijsten samen en stuurt deze naar Egypte; Egypte maakt lijsten van terugkeerders. Uiteindelijk is goedkeuring door Israël vereist. De WHO waarschuwt dat bij 50 patiënten per dag het huidige wachtlijstvolume nog ruim een jaar zou duren en pleit daarom voor versterking van zorg in Gaza en voor directe toegang tot de medische verwijzingsroute naar de Westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem.
De eerstvolgende bestemming voor uit Gaza vertrekkende patiënten is meestal Egypte, met opvang in ziekenhuizen in Arish of bij Palestijnse familie elders in Egypte; sommige patiënten krijgen mogelijk medische visa voor derde landen. Historisch heeft Egypte ongeveer de helft van de circa 7.600 eerdere medische evacués opgevangen. De Egyptische Rode Halve Maan ondersteunt aan de grens met medische en psychosociale hulp, mobiele keukens, rolstoelen en basisbenodigdheden.
De gedeeltelijke opening van Rafah maakt deel uit van fase 2 van het staakt-het-vuren dat op 10 oktober 2025 inging, en volgde op de overdracht van de lichamen van Israëlische gijzelaars. Toch blijven belangrijke onderdelen van de overeenkomst probleematisch: humanitaire goederen kunnen nog altijd niet rechtstreeks via Rafah Gaza binnen, waardoor hulp via Israëlische grensposten moet en de doorvoer veel lager is dan voor de oorlog (gemiddeld 85 trucks per dag in januari versus 600 daarvoor). Daardoor heeft de voedselzekerheid grote tekorten—ongeveer één op de vijf gezinnen eet nog maar één keer per dag—en is grootschalige wederopbouw (water, elektriciteit, wegen, ziekenhuizen) voorlopig onmogelijk zonder vrijstelling voor zwaar materieel, bouwmaterialen en brandstof.