Wie kinderen werkelijk gebruikt als wapen in het Rusland-Oekraïneconflict

In dit artikel:

Sinds het uitbreken van de oorlog circuleren in westerse media en door Oekraïense autoriteiten herhaaldelijk beweringen dat Rusland op grote schaal Oekraïense kinderen ontvoert of deporteert — aantallen lopen uiteen van tienduizenden tot boven een miljoen. De onafhankelijke journalist Eva Bartlett stelt echter dat er geen sluitend, openbaar bewijs is voor zo’n grootschalige, systematische ontvoeringscampagne. Ze wijst erop dat Oekraïne in juni in Istanbul een concrete lijst overdroeg met 339 namen, een veel lager aantal dan de lange tijd geciteerde cijfers van minstens 20.000, wat vragen oproept over de betrouwbaarheid van eerdere claims.

Bartlett wijst ook op eerdere voorbeelden van desinformatie, zoals de zaak uit 2022 rond de toenmalige Oekraïense ombudsvrouw Ljoedmila Denisova, die verhalen over massale seksuele misdrijven door Russische soldaten promootte maar later onjuist bleek te hebben gerapporteerd. Volgens haar past dat in een patroon van onbevestigde beweringen die een anti-Russisch narratief versterken. Recente aantijgingen over honderden “heropvoedingskampen”, gedwongen russificatie of transporten naar landen als Noord-Korea ontbreken eveneens volgens Bartlett van verifieerbare bronnen.

Van Russische zijde luidt het tegenverhaal dat veel van de 339 genoemde kinderen nooit in Rusland waren, inmiddels volwassen zijn of teruggekeerd naar familie. Rusland zegt dat kinderen die wel op Russisch grondgebied verblijven, geëvacueerd werden uit oorlogsgebieden, onder staatstoezicht staan en dat gezinshereniging wordt nagestreefd. Moskou overhandigde op zijn beurt een lijst van twintig Russische kinderen die zich volgens hen in Oekraïne of West-Europa bevinden; daarop kwam geen inhoudelijke reactie uit het westen.

Bartlett bekritiseert verder dat misstanden door Oekraïense of pro-Oekraïense partijen weinig aandacht krijgen. Ze noemt onder meer de gemelde zware misstanden in een Turks tehuis in 2022 (onderzoeker Christelle Néant: 510 kinderen, met gevallen van mishandeling en seksueel misbruik), meldingen over Oekraïense militaire politie-eenheden die kinderen meenamen uit plaatsen als Bachmoet, en verklaringen op een conferentie over Donbass-kinderen dat kinderen zonder medeweten van ouders naar West-Oekraïne of Europa werden gebracht — soms met sugges­ties van internationale pedofiele netwerken, aldus Bartlett.

Interviews met vluchtelingen uit Cherson die tijdelijk in Rusland verbleven, zouden volgens Bartlett aantonen dat velen vrijwillig geëvacueerd waren, medische zorg en onderwijs kregen en beweringen van ontvoering ontkenden. Haar conclusie: het heersende beeld van massale Russische kinderontvoering is niet onderbouwd met hard, openbaar bewijs, terwijl ernstige problemen aan Oekraïense kant onderbelicht blijven — waardoor kinderen niet alleen slachtoffers van het geweld, maar ook van propagandaverhalen worden.