Wie is Mojtaba Khamenei, de (vermoedelijke) nieuwe opperste leider van Iran?

In dit artikel:

Volgens berichten in Iraanse en Amerikaanse media staat Mojtaba Khamenei, de tweede zoon van opperste leider Ali Khamenei, op het punt door de Raad van Experts benoemd te worden als nieuwe opperste leider van Iran — de eerste feitelijke machtsoverdracht binnen één familie sinds de revolutie van 1979. Officieel is daar nog geen bevestiging van, maar meerdere experts zeggen dat Mojtaba al jarenlang als mogelijke opvolger wordt gezien en in de praktijk veel invloed had als rechtstreekse schakel naar het leiderschap.

Mojtaba is publiekelijk weinig zichtbaar, maar had volgens analisten een informele rol: wie de hoogste macht wilde bereiken, moest vaak via hem. Hij heeft een verleden als strijder in de jaren tachtig in een vrijwilligersbataljon gelinkt aan de Revolutionaire Garde (IRGC) en onderhoudt nauwe banden met die elite-eenheid. De IRGC zou actief hebben aangedrongen op zijn aanstelling; volgens de berichtgeving wil de garde zo continuïteit en de politieke lijn van Ali Khamenei — traditioneel en anti-westers — borgen.

Dat roept juridische en politieke vragen op. De Iraanse grondwet schrijft voor dat de opperste leider een ayatollah moet zijn, terwijl Mojtaba die religieuze titel niet heeft. Zijn vader werd in 1989 óók als geen ayatollah benoemd na een grondwetswijziging, een precedent dat mogelijk opnieuw benut kan worden. Critici zien in het naar voren schuiven van Mojtaba bovendien een signaal van de militairen richting de geestelijkheid: de IRGC toont daarmee dat zij de dominante kracht willen zijn, wat kan uitmonden in een sterker gemilitariseerde machtsstructuur.

Mojtaba heeft reputatieschade binnen pro-democratische kringen: hij wordt in verband gebracht met de organisatie van harde repressie bij grootschalige protesten, onder meer na de omstreden verkiezingen van 2009 en in 2017. Sinds enkele jaren staat hij op een Amerikaanse sanctielijst wegens vermeende medeplichtigheid aan ernstige mensenrechtenschendingen.

Deskundigen waarschuwen dat zijn positie kan leiden tot radicalere koers tegen Israël en de VS; sommigen menen dat de kans op een Iraans atoomwapen onder zijn leiding zou kunnen toenemen. Tegelijk liggen er externe risico’s: Israëlische politici hebben scherp gedreigd richting elk mogelijk opvolger. Als de benoeming doorgaat, zou dat zowel binnen Iran als internationaal grote gevolgen hebben: van een verdere militarisering van het regime tot verscherpte spanningen in de regio.