Wie is de man die namens Iran zes Nederlandse tieners een aanslag liet plegen op een Rotterdamse synagoge?
In dit artikel:
In de vroege ochtend van 13 maart viel surveillerende politie in Hillegersberg een verdachte auto op bij een synagoge; dat gebeurde nadat kort na half vier ’s nachts een explosief was ontploft bij een synagoge in Blijdorp. Een controle wees uit dat één inzittende overeenkwam met het signalement van beelden van die eerste aanslag. In de wagen werden vier Tilburgse jongemannen (17–19) met een jerrycan aangehouden. Zij zitten nog vast en moeten op 9 juni voor een tussentijdse zitting in Rotterdam verschijnen; ze worden onder meer verdacht van brandstichting en het voorbereiden daarvan met een terroristisch doel. Twee andere verdachten, gearresteerd in Amsterdam en Tilburg, worden verdacht als tussenpersonen bij het voorbereiden van die aanslagen.
Onderzoek wijst echter op een veel groter, internationaal patroon. De Amerikaanse FBI beschuldigt een 32‑jarige Irakees, Mohammad Baqer Saad Dawood Al‑Saadi, van het orkestreren van ongeveer twintig aanslagen op Amerikaanse en Joodse doelen in meerdere landen, waaronder Nederland, België, Canada, Duitsland, Engeland en Frankrijk. Al‑Saadi, volgens de FBI nauw verbonden aan de pro‑Iranse militie Kata’ib Hezbollah en met historische banden naar generaal Qassem Soleimani, werd begin mei in Turkije gearresteerd en op 15 mei voor de federale rechtbank in New York geleid. In de Amerikaanse aanklacht wordt onder meer de aanslag in Rotterdam genoemd, plus incidenten in Amsterdam en Nijkerk.
De serie geweldsacties begon snel na het begin van de luchtaanvallen op Iran door Israël en de VS eind februari. Via het account Shadow Soldiers op Snapchat werd op 7 maart opgeroepen tot actie; daarna volgden aanslagen in Luik (9 maart), Rotterdam (13 maart) en twee incidenten in Amsterdam (14 en 15 maart). Een nieuwstichter-groepering, Harakat Ashab al‑Yamin al‑Islamiyyah, claimde enkele aanslagen; de FBI ziet die organisatie als gelieerd aan Kata’ib Hezbollah. Filmpjes met het logo van die groep circuleerden op Telegram en Snapchat, onder meer verspreid via accounts die volgens het onderzoek aan Al‑Saadi te relateren zijn.
Cruciaal bewijs tegen Al‑Saadi verzamelde de FBI met behulp van een informant en een undercoveragent. Beide namen telefoongesprekken op waarin Al‑Saadi verantwoordelijkheid voor aanslagen claimde en sprak over het aansturen van meerdere teams in Europa. Hij zocht ook naar uitvoerders in de Verenigde Staten en schakelde via de undercovercontacten zelfs vermeende hulp in van een man die zei voor een Mexicaans kartel te werken. In één zaak deed Al‑Saadi een aanbetaling in cryptovaluta van 3.000 dollar en beloofde later nog eens 7.000 dollar nadat aanslagen waren uitgevoerd; hij drong aan op snelle uitvoering en vereiste videobewijs van de daden. De FBI gebruikt onder meer het feit dat dezelfde telefoonnummers werden gebruikt om aanslagvideo’s te verspreiden als aanwijzing voor zijn betrokkenheid.
De zaak laat zien hoe zogenaamde statelijke actoren gebruikmaken van criminele netwerken: opdrachtgevers (vaak gelieerd aan een staat) blijven op afstand en schakelen tussenpersonen in die lokale uitvoerders recruteren. In dit dossier komt ook het fenomeen "crime as a service" terug: via sociale media worden anonieme uitvoerders geworven, waardoor opsporing moeilijker wordt. Juist omdat de FBI een informant en undercoveroperatie inzette, kon in dit geval wél een vermeende eindopdrachtgever worden geïdentificeerd — iets wat in veel vergelijkbare zaken ontbreekt.
Nederlandse opsporingsdiensten houden zich terughoudend over details en zeggen vooral dat er contact is met Amerikaanse collega’s. Vooralsnog blijft een belangrijke vraag open: wie waren de tussenpersonen tussen Al‑Saadi en de uitvoerders — de zogenaamde Shadow Soldiers — en in hoeverre zijn zij in Europa te traceren? De Rotterdamse verdachten lijken in dit internationale netwerk slechts radertjes, maar het onderzoek naar de keten van opdrachtgevers en tussenpersonen loopt door.