Wie het vermogen van de samenleving versterkt, redt de democratische rechtsstaat
In dit artikel:
Cees Veerman en Cor van Beuningen waarschuwen dat wantrouwen in de Haagse politiek niet louter het gevolg is van incidenten, maar duidt op een diepere verschuiving in de verhouding tussen staat en samenleving. Een groeiende groep mensen voelt zich economisch en cultureel ontheemd, ervaart statusverlies en miskenning, waardoor autoritaire alternatieven aantrekkelijk worden. Democratische veerkracht ontstaat volgens hen niet door morele aansporingen, maar door erkenning: burgers moet je laten merken dat ze ertoe doen en dat hun inzet zin heeft.
Publieke diensten — van politie, onderwijs en zorg tot huisvesting, energietransitie, landbouw en natuur — zijn het gezicht van de staat in de buurt. Wanneer deze diensten alleen problemen afhandelen, blijven bewoners passief; als ze erop gericht zijn het probleemoplossend vermogen van mensen en hun netwerken te versterken, groeit betrokkenheid, eigenaarschap en sociale samenhang. Praktisch betekent dit verschuiven van ‘sturen en beheersen’ naar ‘activeren en faciliteren’: politie die buurtcapaciteit opbouwt, zorginstellingen die mantelzorg en zelfzorg versterken, scholen die samenwerken en verantwoordelijkheid oefenen, en projecten waarin bewoners meedenken en meebetalen.
Veerman en Van Beuningen pleiten voor regionalisering: nationale doelen blijven leidend, maar bevoegdheden en middelen moeten dichterbij georganiseerd worden zodat mensen invloed leren uitoefenen. Die lokale inbedding zou cynisme verminderen en cohesie versterken door gezamenlijk handelen. Het kabinet-Jetten staat volgens hen op een constitutioneel kruispunt: het kan kiezen voor een beleid dat burgers ruimte en verantwoordelijkheid geeft — en daarmee de democratische rechtsstaat versterkt — of voor een koers die polariseert en het terrein aan autoritaire verleidingen prijsgeeft. Hun oproep is helder: investeer nu in het zelforganiserend vermogen van de samenleving om democratie en vertrouwen te herstellen.