Wie heeft er nu de macht in Iran? En drie andere vragen na de dood van Khamenei

In dit artikel:

Ali Khamenei's overlijden heeft in Iran een machtsvacuüm achtergelaten, maar het land is niet zomaar ontregeld: een tijdelijke leiderschapsraad heeft het gezag overgenomen en verschillende machtscentra proberen hun positie veilig te stellen, zeggen correspondenten en experts.

Wie nu de macht heeft
Een ad-hocraad met onder anderen president Pezeshkian, het hoofd van de rechtspraak en Alireza Arafi (een belangrijke figuur uit de Raad van Hoeders) bestuurt voorlopig. Khamenei had decennialang het laatste woord, maar daaronder opereert een complex stelsel van spelers: de Revolutionaire Garde (militair en economisch sterk), de presidentiële machinerie, de rechterlijke macht, het reguliere leger en het parlement. Militairen hebben volgens Nagtzaam draaiboeken klaarliggen voor zo’n situatie, wat duidt op georganiseerd continuïteitsdenken binnen het systeem.

Zijn er opvolgers?
Officieel geen bevestigde opvolging; de New York Times meldde wel dat Khamenei mogelijk al namen heeft genoemd, waaronder familie van eerdere leiders, het hoofd van de rechtspraak en de veiligheidschef Larijani. Iran rekende al op een opvolging wegens Khamenei’s hoge leeftijd, maar er lijkt bewust tijd genomen te worden om te zien welke leiders en militaire eenheden de recente bombardementen overleven. Experts verwachten dat de tijdelijke raad voorlopig blijft aanblijven terwijl facties strijden om invloed en zoeken naar een kandidaat die de verschillende machtsblokken kan verenigen.

Effecten op de bevolking
De reacties in Iran zijn gemengd: er is opluchting bij velen die Khamenei als dictator zagen, maar ook angst en paniek door voortgaande bombardementen en onzekerheid over veiligheid en voedsel. Openlijke protesten zijn nu zeldzamer omdat mensen vrezen voor hun leven, terwijl een ‘stille meerderheid’ hoopt op continuïteit vanwege religieuze opvattingen of economische afhankelijkheid van het regime.

Is regimewisseling waarschijnlijk?
Internationale actoren zoals Israël en de VS hopen op een machtsverschuiving, maar volgens de experts is een snelle omwenteling onwaarschijnlijk zonder een leider die het leger of gewapende groepen achter zich krijgt. Zolang de grote bureaucratieën, de Revolutionaire Garde en veel ambtenaren het systeem blijven steunen, blijft er feitelijk een regime aanwezig.

Kortom: Khamenei’s dood opent een periode van onzekerheid en machtsstuivertje-wisselen, maar structurele instituties en gewapende krachten maken een onmiddellijke ineenstorting van het regime onwaarschijnlijk.