Wie bepaalt wat jij mag lezen?

In dit artikel:

Een mini-onderzoek van abonnee Dirk Metselaar en De Andere Krant naar de collectie van de openbare bibliotheek in Deventer roept vragen op over de pluriformiteit van bibliotheekaanbod. Verschillende boeken die kritisch zijn over onder meer vaccinatiebeleid, de coronapandemie, klimaatbeleid, Oekraïne en MH17 bleken niet aanwezig, moeilijk verkrijgbaar of lang gereserveerd. Zo stond er regionaal slechts één exemplaar van Vaccin Vrij! van Door Frankema, waarvoor Metselaar als achttiende op de wachtlijst kwam. Bij gebrek aan beter van Diedert de Wagt was ingedeeld bij ‘samenzweringstheorieën’ en niet beschikbaar. Ook De Andere Krant en Gezond Verstand werden niet toegelaten tot de leestafel, omdat ze volgens een bibliotheekmedewerker ‘nepnieuws’ bevatten. De onderzoekers wijzen erop dat boeken van als links beschouwde politici ruimer vertegenwoordigd zouden zijn dan titels van rechtse politici.

De Koninklijke Bibliotheek (KB) benadrukt dat bibliotheken het recht op vrije toegang tot publicaties moeten respecteren en geen onderscheid maken bij het opnemen van werken in het nationale depot. Tegelijkertijd worden collecties samengesteld volgens criteria als pluriformiteit, betrouwbaarheid, onafhankelijkheid en actualiteit. NBD Biblion selecteert jaarlijks ongeveer 15.000 van de circa 25.000 nieuw verschenen titels voor inkoop en logistiek. De organisatie zegt ook te letten op wettelijke grenzen, zoals discriminatie en aanzetten tot haat of geweld, maar lichtte niet toe waarom de door Metselaar genoemde boeken niet of nauwelijks zijn geselecteerd.

Auteurs en uitgevers van controversiële titels zeggen dat hun boeken structureel worden geweerd. Frankema verwijst naar eerdere druk op Bol.com om kritische vaccinatieboeken te verwijderen; uitgever Bart Pels stelt dat NBD Biblion al ongeveer drie jaar geen boeken van zijn uitgeverij meer afneemt. Bibliotheekmanager Renée Tiemstra wijt een deel van het probleem aan de commerciële selectie en aan boeken zonder ISBN, die vaak niet automatisch worden meegenomen. Volgens haar kunnen extra vraag en media-aandacht alsnog tot opname leiden.

De bibliotheeksector organiseert van 19 tot en met 27 september de Week van het Verboden Boek rond vrije meningsuiting en toegang tot informatie. Initiatieven in Utrecht, zoals het naast elkaar aanbieden van tegengestelde opinies en door inwoners samengestelde KeuzeKasten, proberen ruimte te bieden aan meerdere perspectieven. Of daar ook een expliciet ‘kritische kast’ onder valt, wordt per voorstel door de collectieafdeling beoordeeld.