Wereldwijd minder vluchtelingen, maar oplossing vluchtelingenprobleem nog niet in zicht

In dit artikel:

De UNHCR publiceerde op 11 juni een wereldwijd overzicht waaruit blijkt dat in 2025 in totaal 129,4 miljoen mensen ontheemd waren of hulp ontvingen, gebaseerd op data uit 190 landen. Die groep bestaat uit 68,7 miljoen intern ontheemden, 35,6 miljoen vluchtelingen, 9 miljoen asielzoekers en 4,5 miljoen staatlozen. De grootste herkomstlanden van vluchtelingen zijn Venezuela, Syrië, Oekraïne, Afghanistan, Sudan en Zuid‑Sudan.

Hoewel het totaal iets daalde ten opzichte van het voorgaande jaar, komt die vermindering vooral doordat veel mensen terugkeerden naar hun landen van herkomst — soms vrijwillig, vaak onder druk. In Syrië leidde de val van president Bashar al‑Assad volgens de UNHCR tot terugkeer van ongeveer 3,3 miljoen ontheemden; in Afghanistan keerden veel mensen terug nadat Iran en Pakistan hun opvangbeleid verscherpten en terugzendingen uitvoerden. In Sudan maakte afnemend geweld het mogelijk dat vooral intern ontheemden weer huiswaarts keerden. Tegelijk blijven deze landen — en in totaal zes landen — verantwoordelijk voor zo’n 70 procent van de grensoverschrijdende vluchtelingen; in Sudan nam het aantal vluchtelingen zelfs met 35 procent toe.

Venezuela staat bovenaan in een VN‑categorie van “andere personen die internationale bescherming behoeven” (ruim 6 miljoen), waaronder ongeleide kinderen, slachtoffers van mensenhandel en kwetsbare ouderen. Grote verschuivingen bij intern ontheemden waren zichtbaar in de Democratische Republiek Congo (dalend naar 3,9 miljoen), Sudan (9,1 miljoen), Syrië (5,5 miljoen) en Haïti (stijging naar 1,4 miljoen door bendegeweld). Ook natuurrampen veroorzaakten massale interne verplaatsing, bijvoorbeeld in de Filipijnen (10,7 miljoen), Pakistan (3 miljoen) en Indonesië (1,5 miljoen).

Asielaanvragen daalden licht naar 4,7 miljoen, met nog 9 miljoen in behandeling. Oekraïne leidde met ruim 750.000 aanvragen; de Verenigde Staten ontvingen van de 2,8 miljoen nieuwe verzoeken 912.000, vooral van mensen uit Venezuela, Cuba, Mexico en Haïti. Egypte en Duitsland volgden op afstand.

Hulporganisaties en onderzoekers waarschuwen dat de cijfers geen reden tot optimisme vormen. HIAS benadrukt dat terugkeer vaak in onveilige omstandigheden plaatsvindt en wijst op een oneerlijke lastendeling: rijke landen vangen slechts 29 procent van de vluchtelingen op, de rest belandt vooral in armere staten. Hervestiging blijft marginaal — van 2,9 miljoen in aanmerking komende ontheemden werd slechts aan zo’n 81.800 personen een nieuwe woonplaats aangeboden; strengere beleidsdoelen in landen als de VS speelden hierin mee. PRIO waarschuwt dat het Europese streven om vluchtelingen in de regio op te vangen de draagkracht en financiering van gastlanden negeert (UNHCR‑tekorten in Libanon en Turkije zijn respectievelijk circa 91 en 85 procent), wat politieke en economische instabiliteit kan aanwakkeren en het VN‑Vluchtelingenpact onder druk zet. Nederlandse organisatie ZOA wijst verder op sterke mediatische verwaarlozing van crisissen in landen zoals Zuid‑Sudan, Burkina Faso, Somalië, Congo en Jemen, en pleit ervoor deze “stille” nood niet te vergeten.