Wereldleiders bijeen voor Algemene Vergadering van VN in New York: waarom is deze top zo belangrijk?

In dit artikel:

In New York begint vandaag het Algemene Debat van de 81e Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Staatshoofden en regeringsleiders van de 193 lidstaten bespreken er de toekomst van een organisatie die steeds meer onder druk staat. Het centrale thema is hoe het vertrouwen in de VN kan worden hersteld en hoe de organisatie opnieuw resultaten kan boeken voor alle landen.

De VN kampt met meerdere crises tegelijk: de oorlogen in Oekraïne en het Midden-Oosten, de situatie in Gaza, de klimaat- en energiecrisis, de ebolacrisis in Congo en de risico’s van artificiële intelligentie. Volgens hoogleraar internationaal recht Jan Wouters ontbreekt het de grootmachten steeds vaker aan bereidheid om via de VN samen te werken. Tegelijk moet de organisatie met minder financiële middelen werken. De Amerikaanse president Donald Trump, die wel de Amerikaanse bijdrage betaalde om het stemrecht van de VS te behouden, zal naar verwachting opnieuw scherpe kritiek uiten. Hij beschuldigde de VN eerder van veel woorden maar weinig actie en keerde zich ook tegen het Internationaal Strafhof.

Trump is wel aanwezig in New York, net als de Oekraïense president Volodimir Zelensky. De Belgische premier Bart De Wever blijft weg vanwege de begrotingsonderhandelingen. Ook de Chinese president Xi Jinping en de Russische president Vladimir Poetin ontbreken. België wordt vertegenwoordigd door koningin Mathilde en de ministers Annelies Verlinden, Bernard Quentin en Maxime Prévot. Voor Trump werd bovendien de roltrap naar de vergaderzaal extra nagekeken nadat die vorig jaar tijdens zijn bezoek blokkeerde.

Een belangrijk discussiepunt is de hervorming van de Veiligheidsraad. Het vetorecht van de vijf permanente leden — de VS, China, Rusland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk — leidt volgens critici vaak tot besluiteloosheid. Opkomende machten zoals India willen een permanente zetel, maar ingrijpende hervormingen vereisen de instemming van de huidige permanente leden zelf.

Daarnaast wordt gezocht naar een opvolger voor secretaris-generaal António Guterres, die na tien jaar vertrekt. Er zijn ongeveer acht kandidaten en de Veiligheidsraad heeft al drie stemrondes gehouden. Rebeca Grynspan, voormalig vicepresident van Costa Rica, staat voorlopig bovenaan. Als zij wordt verkozen, kan ze de eerste vrouwelijke secretaris-generaal worden. De nieuwe leider moet tegelijk bemiddelen tussen grootmachten, internationale crises aanpakken, mensenrechten en vrede verdedigen en de VN hervormen. Door de huidige geopolitieke spanningen wordt het bereiken van consensus bijzonder moeilijk.