Wereld Vrijheidsdag: hoe klassieke muziek vrijheid verklankt

In dit artikel:

Op 9 november, Wereld Vrijheidsdag, staat muziek centraal als drager van herinneringen aan vrijheid, oorlog en verzet. Een belangrijk voorbeeld is Beethovens Negende symfonie. Leonard Bernstein dirigeerde het werk op eerste kerstdag 1989 in Berlijn, kort na de val van de Muur, met musici uit Oost- en West-Duitsland en de voormalige bezettingsmachten. In het slotkoor verving hij bewust ‘Freude’ door ‘Freiheit’, waardoor de symfonie een krachtig symbool van eenwording werd. Ook in Nederland klinkt het werk tijdens de Nationale Dodenherdenking op 4 mei.

Andere composities verbeelden vooral het leed en de strijd die met vrijheid verbonden zijn. In Penderecki’s *Threnos voor de slachtoffers van Hiroshima* klinken angst, verdriet en verwoesting na de atoombom door in schrijnende strijkersklanken. Sjostakovitsj droeg zijn Zevende symfonie op aan de inwoners van het belegerde Leningrad. De uitvoering door uitgeputte musici op 9 augustus 1942 groeide uit tot een symbool van verzet, hoop en overleving.

Ook Beethovens opera *Fidelio* draait om vrijheid: Leonore probeert haar vanwege politieke redenen gevangengezette man Florestan te bevrijden. Het koor ‘O welche Lust’ verbeeldt het kortstondige geluk van gevangenen die naar buiten mogen. Samuel Barbers *Adagio for Strings* kreeg later een andere, maar verwante betekenis als klankbeeld van collectief verdriet, onder meer na 9/11 en tijdens de coronapandemie. In 2022 maakte Maat Saxophone Quartet voor AVROTROS Klassiek een bijzondere bewerking van het stuk.