Weidevogels op Sandfirden in de lift
In dit artikel:
In 2023 kocht het Rijke Weide Vogelfonds 33 hectare grasland op het Friese schiereiland Sandfirden, een van de weinige nog echte weidevogelpareltjes in Nederland. Die aankoop maakte het mogelijk dat Durk en Ebelien Breeuwsma een natuurgerichte boerderij opzetten. Drie jaar na de overname blijkt het beheer efficiënter en de natuurwaarden verbeteren.
Sandfirden vormt een mozaïek van natte greppels, plasdrassen, sloten en bloemrijk hoger grasland — precies het landschap waar grutto’s, tureluurs, kieviten, scholeksters, kluten en slobeenden van afhankelijk zijn. Cruciaal voor het herstel is een hoger waterpeil. Dankzij een grote gift van een lid van Vogelbescherming kon Durk de waterhuishouding op de RWVf-percelen aanpassen: lage plekken worden doelbewust onder water gezet, er zijn twee plasdrassen (een derde in ontwikkeling) en kleine broedeilandjes van klei en schelpen zijn aangelegd om predatie te verminderen en soorten als kluut kansen te geven.
Het bedrijf bewerkt circa 60 hectare: de 33 ha van het fonds plus gehuurd land van de stichting ANDLA. Met ongeveer 60 melkkoeien en 20 jongvee zit het bedrijf op iets meer dan één GVE per hectare — ruim onder het Nederlandse gemiddelde van 2,4 GVE — waardoor extensieve begrazing en weidevogelbeheer goed samengaan. Durk werkt met oude Friese rassen (Fries roodbont en Fries Hollands zwartbont), streeft naar meer gehoornde dieren en produceert relatief weinig melk per koe (~5.000 liter), maar met lage extra voerkosten en dubbel-doelgebruik (melk en vlees). Een deel van de melk wordt verwerkt tot kaas voor lokaal verkoop; de rest gaat op de biologische markt. Lage pacht, subsidie voor agrarisch natuurbeheer en inkomsten uit melk en een klein loonbedrijf maken het financieel haalbaar.
Bodem- en bemestingsbeleid sluiten aan op natuurbescherming: geen drijfmest, wel ruige mest en compost om bodemleven en kruidenrijkdom te stimuleren. Een aangepaste stal en tijdelijke buitenpotstal leveren dikke ruige mest; koeien die lange perioden buiten grazen dragen bovendien direct bij aan insectrijkdom door hun vlaaien. Onderzoek van studenten uit Groningen laat zien dat het bodemleven op het bedrijf rijker is dan op nabijgelegen gangbare percelen, al is de mineralenbalans nog niet helemaal optimaal; herstelmaatregelen lopen.
Wat dierenbestand betreft zijn drie jaar nog kort, maar de trends zijn bemoedigend. De meeste soorten blijven redelijk stabiel, en grutto’s vertonen een toename van circa midden jaren twintig naar ongeveer 30 paartjes in 2025. Op percelen die in 2024 werden verbeterd steeg het aantal broedparen kievit opvallend. De verwachting is dat de recent genomen maatregelen in de winter en de voortgezette watermanagement- en begrazingspraktijken verdere positieve effecten zullen hebben.
Kortom: door gericht grondbezit, watersysteembeheer, extensieve veehouderij en bodemvriendelijk beheer groeit op Sandfirden stap voor stap een duurzame natuurboerderij die zowel ecologisch als economisch houdbaar wordt en bijdraagt aan het behoud van zeldzame weidevogelhabitats.