Weg van het ziekenhuis: waarom wensouders en donoren elkaar liever via Facebook vinden

In dit artikel:

Steeds meer Vlaamse wensouders zoeken via Facebookgroepen en gespecialiseerde websites rechtstreeks een spermadonor, buiten een fertiliteitskliniek om. Het gaat vooral om alleenstaande vrouwen, lesbische koppels en heterokoppels met vruchtbaarheidsproblemen. In de online groepen, die honderden tot bijna tweeduizend leden tellen, bespreken wensouders onder meer het uiterlijk, de medische achtergrond en de gewenste betrokkenheid van de donor. Vaak gebeurt de bevruchting via zelfinseminatie.

De keuze voor het informele circuit heeft verschillende oorzaken. Een ziekenhuistraject kost al snel enkele duizenden euro’s, kan lange wachttijden inhouden en wordt door sommige wensouders als onpersoonlijk ervaren. Anderen willen vooraf weten wie de biologische vader is, zodat een kind later vragen over zijn afkomst kan beantwoorden. Nate, een trans man, en zijn vrouw kozen daarom voor een donor via Facebook. Zij stuitten in de kliniek bovendien op vragen over zijn genderidentiteit die ze als ongepast beschouwden. De federale regering wil de anonimiteit van donoren in ziekenhuizen afschaffen, maar daarvoor is nog parlementaire goedkeuring nodig.

Rechtstreeks contact biedt meer inspraak, maar brengt ook medische en persoonlijke risico’s mee. Zelfverklaarde donoren worden niet standaard genetisch onderzocht of getest op seksueel overdraagbare aandoeningen. Evenmin bestaat er een betrouwbare registratie van het aantal gezinnen waarvoor zij doneren. In klinieken worden donoren wel medisch gescreend en geldt in België een maximum van zes gezinnen. Wensouders vragen online meestal om een soa-test en informatie over erfelijke aandoeningen, maar moeten erop vertrouwen dat die gegevens kloppen. In sommige groepen reageren mannen bovendien seksueel grensoverschrijdend of willen ze alleen via geslachtsgemeenschap doneren.

Donor Pieter koos daarom voor begeleiding via een ziekenhuis en contact via het platform OneWish. Hij hielp vijf gezinnen en vindt het belangrijk dat de gezinssituatie vooraf goed wordt beoordeeld. Hij wil geen actieve ouderrol, maar houdt wel contact met de gezinnen en vindt het waardevol dat kinderen later hun biologische afkomst kunnen leren kennen.

Ook juridisch is de situatie in België onzeker. Bij donatie via een fertiliteitscentrum kan de donor geen vaderschap opeisen en kunnen wensouders geen alimentatie of erfenis van hem vragen. Voor zelfinseminatie bestaat echter geen specifiek wettelijk kader. Een donorcontract is volgens familierechtprofessor Ingrid Boone niet afdwingbaar: het gewone afstammingsrecht blijft gelden. Daardoor kan een donor mogelijk zijn vaderschap laten erkennen, terwijl een kind in bepaalde omstandigheden ook rechten tegenover hem kan opeisen.

Donoren, wensouders en organisaties zoals vzw Donorkinderen en OneWish vragen daarom duidelijke regels. Nederland kent al wettelijke donorcontracten, waarin ook afspraken over contact tussen donor en kind kunnen worden vastgelegd. Volgens betrokkenen lopen Belgische wensouders en donoren nu onnodig veel risico en is een verplicht ziekenhuistraject geen volwaardige oplossing.